3 hoog aan de Amstel

Wat je raakt-deel 2

2011-09-17T21:33:00.008+02:00

Beelden, teksten, muziek, zinnen, woorden, kleuren, geuren, die je ooit ontdekt hebt, waar je ooit tegenaan gelopen bent en die sindsdien regelmatig in je hoofd ronddwalen. Daar wil ik het in deze kleine serie blogs over hebben. Hierboven is een van die 'iconen' te zien die mij ooit geraakt hebben en die mij sindsdien niet meer losgelaten heeft.

Op het schilderij staat Louise Jopling afgebeeld, een Engelse kunstenares en voorvechtster van vrouwenrechten. In 1879, Jopling was toen 36 jaar oud, schilderde John E. Millais haar portret. Ik zag het schilderij voor het eerst een aantal jaar geleden op een overzichtstentoonstelling van Millais in het Van Gogh museum. Afgelopen voorjaar ben ik haar weer gaan opzoeken in Londen, waar het schilderij gewoonlijk hangt.

Ik kijk graag naar portretten. De gezichten, de kleding, de houding van de afgebeelde tonen een wereld die de mijne niet is. Maar als het schilderij goed geschilderd is, dan word ik meegenomen in de wereld van de persoon op het schilderij. Ik probeer me een voorstelling te maken van de tijd waarin de persoon tegenover mij geleefd heeft, wat hij of zij gedacht en gevoeld heeft, wat zijn of haar verlangens en angsten geweest zijn. Achter ieder portret ligt een wereld aan ideeën verscholen.

Louise Jopling leefde in een tijd waarin vrouwen nog geen stemrecht hadden en zich letterlijk en figuurlijk niet vrij konden bewegen. Letterlijk, omdat de heersende mode voor de vrouw voorschreef dat zij strakke korsetten en breed uitlopende rokken moest dragen. Jopling dacht hier anders over. Zij kocht haar comfortabelere jurken, ook deze die ze op het schilderij draagt, in Parijs. In het dagelijks leven was zij kunstschilder, een beroep dat doorgaans voorbehouden was aan mannen, omdat je er vies van kunt worden. Zij streed voor de rechten van de vrouw.

Dat alles wist ik natuurlijk niet toen ik het schilderij voor het eerst zag. En toch, toch wist ik het op een bepaalde manier wel. Haar stoere houding, de armen losjes achter de rug, haar open blik en kin omhoog, zeggen alles. Hier staat geen bescheiden, verlegen vrouwtje. Millais is erin geslaagd in één beeld haar hele persoonlijkheid te vatten. Meesterlijk.

Ik zou Louise graag gekend hebben. Als ze nu zou leven, zou je met haar een leuke avond in de kroeg kunnen hebben. Geen makkelijke dame, dat niet. Maar verhalen genoeg. Verhalen die je hoort als je maar lang genoeg naar het schilderij blijft kijken.

Wat je raakt-persoonlijke iconen

2011-09-11T20:19:00.002+02:00

Als kind kende ik de verhalen van Jip en Janneke letterlijk uit mijn hoofd, zo vaak waren ze mij, met dank aan mama en papa, voorgelezen. Ook kon ik hele passages uit Pluk van de Petteflet citeren. Het waren niet zo maar verhalen voor me, niet zo maar boeken. Mijn wereld werd gevuld door de figuren van Annie M.G. Schmidt.

Later raakte ik het kwijt, dat vermogen om in een verhaal te kunnen 'verdrinken'. Nu lees ik een boek, ik kijk een film, ik ga naar een tentoonstelling. Ik vind het mooi, ik kijk of lees geboeid, zo af en toe gefascineerd zelfs, en ga weer over tot de orde van de dag. Volwassenheid doodt de fantasie.

Meestal dan. Maar soms, heel soms blijft een verhaal of een beeld hangen. Afgelopen week zat ik voor de zoveelste keer te kijken naar een fragment uit het tv-programma De vloer op en toen realiseerde ik het me: er zijn boeken, beelden, stukken muziek die ik, zoals vroeger Pluk en Jip en Janneke steeds opnieuw kan lezen, zien of horen. Ze zijn een deel van mij geworden, zoals vrienden deel van je leven kunnen zijn.

Ik wil de komende weken eens wat van die persoonlijke 'iconen' langs gaan. Iconen die ik niet alleen mooi vind, maar die mij werkelijk geraakt hebben en nog raken, waar ik nooit moe van word, waar ik mij maar al te graag mee omring.

Wie doet er mee? Wat zijn jouw iconen?

Vuur in de keuken

2011-09-02T21:49:00.003+02:00

Het Spaanse restaurant El Bulli heeft jarenlang bovenaan de lijst gestaan van beste restaurants ter wereld. Een documentaire over hoe het er in de keuken van El Bulli aan toegaat, draait op dit moment in de bioscopen. Maar wie denkt dat deze documentaire over eten gaat, heeft het mis.

Minutenlang achter elkaar vertoont de film weinig anders dan een stel mannen die gebiologeerd kijken naar iets wat bijvoorbeeld een aardappel of een champignon moet zijn, maar wat als zodanig al lang niet meer te herkennen is. Wat deze heren doen heeft weinig meer te maken met koken zoals wij dat kennen. Ook niet met heel lekker koken. Hier wordt een combinatie van topsport en kunst bedreven. Magie zoals chefkok Ferran Adria het zelf zegt.

De overeenkomsten met het kloosterleven dringen zich aan je op. Een groep van uitsluitend mannen bij elkaar leven voor niets anders dan dat Ene. Ieder voor zich wil de hemel bereiken, maar daarvoor hebben ze elkaar nodig. De concentratie is volkomen. De hiërarchie is streng en onverbiddelijk. Orde, regelmaat en stilte heersen in de tempel waar het allerheiligste zich voltrekt. Het doel: de volmaakte combinatie van smaak, geur, kleur, textuur. Kortom, de totale overrompeling van de zintuigen.

Hoe is het mogelijk dat je je zo totaal kunt overgeven aan die ene fascinatie? Wat is er aan het vak dat deze mannen beoefenen zo mooi dat je er alles voor kunt opgeven? De moordende dwang van het steeds maar weer op topniveau moeten presteren aankunt? Geld of roem kan het niet zijn, om die te verkrijgen zijn makkelijker manieren te bedenken.

In de anderhalf uur die de film duurt, kom ik er niet echt achter. Ik zie het vuur in de ogen van dit groepje mannen, jongens zijn het eigenlijk nog, en ik bewonder ze erom. Geïnspireerd loop ik naar buiten. Van de kookkunst van deze kunstenaars heb ik weinig opgestoken, van hun gedrevenheid des te meer.

Zwemmen

2011-05-16T11:37:00.001+02:00

We gingen zwemmen, de klas en ik. Ik had ze maanden geleden al beloofd dat we iets leuks zouden gaan doen. 'Maar wat willen jullie dan,' vroeg ik. Nooit doen natuurlijk, je moet gewoon zeggen dat je gaat bowlen. Maar de klas wilde niet bowlen. Ze wilden zwemmen. In een golfslagbad met glijbaan.

Eerst zouden we in februari gaan, maar dat ging goddank niet door omdat de klas zich in de les bij een collega misdragen had. Toen mochten we niet meer van de teamleider, en ik kon 's nachts weer rustig slapen, zonder visioenen van een peloton ME'ers dat het bad komt ontruimen.

Maar de klas was mijn belofte niet vergeten en vlak voor de meivakantie moest ik er toch echt aan geloven. Ze waren lief bij alle lessen, lief genoeg tenminste om geen straf te krijgen. Ik zou samen met een collega gaan, maar dat ging op het laatste moment niet door omdat hij les moest geven aan het clubje dat niet mee zou gaan.

'Ga jij ALLÉÉN met 3A3 naar het zwembad??' Grote ogen van ongeloof in de docentenkamer. 'Zit je vrijdag lekker de hele dag op het politiebureau,' grapte een collega. De moed zakte me enigszins in de schoenen, maar ik moest.

Zo toog de juf met vijftien pubers in de bus, in de metro naar het golfslagbad in Amstelveen. Nora, het enige meisje van 3A3, mocht een vriendinnetje meenemen. Om kort te zijn: het was geweldig. Met mijn knullen in de 51 door het keurige Amsterdam-Zuid voelde ik me trots als een aap. Ze waren uitgelaten alsof we op wereldreis gingen.

In het zwembad eerst tienduizend keer van de glijbaan af natuurlijk. En dan vooral kijken of de juf kijkt. Ja hoor, juf heeft gezien hoe stoer jij van de glijbaan kunt. (Ze zijn dan wel vijftien, maar soms lijken ze niet ouder dan vijf.) Daarna de golven in, het bubbelbad en de duikplank af. Af en toe even kijken of juf er nog is. Ik zwaai. Alles is goed.

Na twee uur ravotten heeft de kudde honger. Ik koop patat-met voor ze. Als uitgehongerde hamstertjes zitten vijftien rillende lijfjes achter hun plastic bakjes friet. Ik krijg bijna tranen in m'n ogen van ontroering.

Om vijf uur vindt juf het mooi geweest. De meesten blijven nog. Roepen stoer dat ze zelf wel thuis komen. 'Wel op tijd op school morgen hè!' roep ik nog. 'Maak je geen zorgen juf,' roepen ze vanaf de trap naar de glijbaan. Nee, juf hoeft zich inderdaad nergens zorgen om te maken. Glimmend van trots verlaat ik het zwembad.

De goede week

2011-04-18T21:33:00.000+02:00

Het is zover. Dit is de week, nu is het moment. Ieder jaar weer word ik erdoor geraakt. Het verhaal dat zich deze week zal uitrollen. We kennen de afloop, we kennen de stappen erheen. Maar dat doet er niet toe. Het is ieder jaar weer nieuw, ieder jaar weer even intens.

Gisteren, palmzondag, hebben we al een voorproefje gekregen op het hele verhaal: de intocht in Jeruzalem, het laatste avondmaal, het verraad, de veroordeling en tenslotte het lijden. Is het een verhaal? Jazeker. Maar het is een verhaal dat nooit af is, omdat het ook over mij gaat, omdat het nog altijd gebeurt. We zijn dezelfde mensen als zij toen, met dezelfde emoties en angsten.

In de vieringen krijgen we de verhalen te horen en we zingen erover. Voor preken is even geen plaats. Wat kun je er ook over zeggen? Het verhaal spreekt voor zich. Wat het je zegt, of het je iets zegt, zegt meer over jezelf dan over het verhaal. Daarmee is het mijn verhaal. Waar sta ik? Durf ik als het erop aankomt onder het kruis te blijven staan, of vlucht ik weg, net zoals de meesten?

Het barst deze dagen van de symboliek in de kerk: gisteren hadden we palmtakken in onze handen, vrijdag zal het een kruis zijn. Donderdag zullen we waken, evenals zaterdag. En dan, op zaterdagnacht zullen vuur en water, licht en duisternis de ruimte vullen.

Maar zover is het nog niet. Deze week is de week van het wachten, de week waarin alle lijden van de wereld samenkomt in die éne mens die zo geleden heeft. Buiten barst de lente in alle hevigheid los, de tegenstelling kan niet groter zijn.

Imane

2011-04-11T15:15:00.000+02:00

Imane is een vijftienjarig Nederlands meisje dat op een Nederlandse school zit. Ze zit niet op de school waar ik lesgeef en ik ken haar niet persoonlijk. Ik ken haar slechts uit de krant. Imane zit op het Don Bosco College in Volendam, een voormalig vissersdorp even ten noorden van Amsterdam. Nu leeft de bevolking voornamelijk van de toeristen die met busladingen tegelijk het pittoreske plaatsje komen bezoeken. De vis speelt echter nog altijd een rol van betekenis in het dorp. Zo is de vader van Imane visboer van beroep.

Imane is een meisje dat goed weet wat ze wil. En op een dag besloot ze om een hoofddoek te gaan dragen, ze is tenslotte moslim. Haar vader vond het niet zo nodig, maar als ze het graag wilde, dan hield hij haar niet tegen. Niets bijzonders, zou je zeggen. Dat ik, en de rest van Nederland, afweet van de beslissing van Imane komt doordat de school haar verbood haar hoofddoek te dragen. Petten, mutsen, brommerhelmen en andersoortige hoofdbedekking zijn in de school verboden, dus ook een hoofddoek, zo redeneert de directie. Ook na vele gesprekken bleef de directie bij haar besluit, en Imane ook, dus nu ligt het geschil bij de rechter*.

De angst voor de hoofddoek steekt de laatste tijd op vele plaatsen in Europa de kop op. Onbekend maakt onbemind, denk ik steeds maar. Wat gaat er door de hoofden van de mensen heen die te vuur en te zwaard dit stukje stof bestrijden? Is het de angst voor radicalisering? Vreest men dat deze vrouwen onderdrukt worden? Of een bom onder hun hoofddoek verbergen?

Op de middelbare school waar ik lesgeef, is zo'n tachtig procent van de leerlingen van islamitische komaf. Ik schat dat de helft van de meisjes een hoofddoek draagt. Nooit, maar dan ook nog nooit heb ik het gevoel gehad dat meisjes met hoofddoek anders zijn, zich anders gedragen, zich minder vrij kunnen bewegen of geïsoleerder zijn dan de meisjes zonder. Mijn gehoofddoekte leerlingen zijn even wereldwijs en evenzeer puber als de rest. Ze zijn evenals mijn andere leerlingen gefixeerd op hun mobieltjes, zitten op meisjesvoetbal of op streetdance, spieken soms bij een toets en lezen Harry Potter.

Er is bij mijn leerlingen thuis vaak veel aan de hand. Ze komen veelal uit grote gezinnen en zijn klein behuisd. Maar nooit krijg ik de indruk dat meisjes met hoofddoek thuis onderdrukt worden, achtergesteld worden. Ze worden ook niet gedwongen om er een te dragen. De hoofddoek is een probleem alleen voor degenen die er van een afstand tegenaan kijken. Bij ons op school wordt er geen probleem van gemaakt, en het is dus ook geen probleem.

Ik vraag me af wat de overwegingen zijn van de directeur van het Don Bosco College. Hij zal Imane goed kennen; zij is geboren en getogen in Volendam en zij zit dus waarschijnlijk al een aantal jaar op die school. Maar de directeur ziet Imane niet, hij ziet een bedreiging, een overtreding van zijn eigenhandig opgestelde regels. Hij is bang dat met het laten vieren van de teugels hij de boze buitenwereld in de school toelaat. Wie verzuimt om mensen te zien als individu, maar slechts als vertegenwoordiger van een groep, maakt vreedzaam samenleven bij voorbaat onmogelijk.

*De rechter heeft inmiddels uitspraak gedaan: Imane mag haar hoofddoek niet dragen op school.

Zware tijden

2011-03-25T22:10:00.000+01:00

Vrijdagavond. Afgelopen week was het toetsweek op school. Als lerares Nederlands betekent dat dat je begraven bent onder een berg nakijkwerk. Stapels schrijfopdrachten, boekverslagen, werkboekjes, leestoetsen heb ik al weggewerkt de afgelopen dagen, maar het eind is nog lang niet in zicht.

Om de ellende te verzachten staat er meestal een zak drop/m&m's/chips of ander troostvoer naast me. Maar dat gaat nu even niet vanwege de vasten. Tijdens het nakijken (en eerlijk gezegd ook de rest van de dag) denk ik aan niets anders: ik wil zoet! Ik wil chocola!! Ik wil vette happen!!! En ik wil drank!!!! Alles in mij schreeuwt erom. Ik houd het redelijk vol, maar het gaat niet van harte.

Probleem is ook, dat ik nauwelijks tijd heb om me met de innerlijke, geestelijke kant van het vasten bezig te houden. Zonder voedsel in de vorm van opbeurende woorden uit een mooi boek, worden deze weken leeg en zwaar.

Het helpt ook niet bepaald dat er ineens zo'n beetje iedere dag een collega jarig is die uitdeelt op taart, koek, of ander lekkers. De kersenvlaai van woensdag kon ik niet weerstaan, terwijl ik normaal gesproken weinig geef om die chemische donkerrode derrie in een deegjasje.

Ik ploeter voort. Hoe vergaat het jullie?

Stille omgang

2011-03-20T14:59:00.000+01:00

Het is vastentijd en bij de vasten hoort voor mij de Stille omgang. Voor wie het niet weet: de Stille omgang is een soort mini-bedevaart door het centrum van Amsterdam. Midden in de nacht welteverstaan. Het draait allemaal om een wonder dat halverwege de veertiende eeuw zou hebben plaatsgevonden. Het is de aanleiding voor een van de vele rijke tradities die er bestaan in de katholieke kerk.

Normaal gesproken ben ik helemaal niet van religieus uiterlijk vertoon. De processies zoals die de laatste jaren weer gehouden worden, met een bisschop voorop en daar een meute schaapachtige gelovigen achteraan is niets voor mij. Maar de Stille omgang is anders. Misschien wel omdat het 's nachts gebeurt. Stil, onopvallend, zonder enig vertoon. Maar omdat je met een paar duizend bent, valt het natuurlijk wel degelijk op.

Voor mij is het een echte vastenoefening; ik ga graag op tijd slapen, als het donker is ben ik bij voorkeur lekker binnen. Maar deze nacht maak ik graag een uitzondering. Is het vals sentiment om het mooi te vinden als tijdens de mis voorafgaand aan de tocht je in een stampvolle kerk met z'n allen het Onzevader zingt? Kippenvel. Het is voor de verandering wel eens fijn om met velen te zijn.

Dan begint de tocht, Kalverstraat, Nieuwendijk, voor het Centraal station langs, Warmoesstraat, Nes. De politie houdt de auto's tegen om de eindeloze stoet doorgang te verlenen. Verkeerschaos voor het CS natuurlijk. Stiekem vind ik het prachtig, jullie wachten maar even.

Aan de andere kant ook altijd weer een licht gevoel van gêne. Door het uitgaanscentrum van de stad lopen tussen veelal oudere mensen, is niet bepaald glamorous. Ook daarom is het voor mij een vastenoefening. Het is een van de weinige momenten in het jaar dat werkelijk uitkom voor mijn geloof.

Na een uur lopen komen we op het Spui aan. Dat was het dan. De touringcars staan klaar om de bedevaartgangers terug te brengen naar Dordrecht, Gouda, Tilburg, Nijmegen en al die andere plaatsen waar vandaan ze gekomen zijn. Ik zoek mijn fiets op en wurm hem los uit het fietsenrek. Dan rijd ik naar huis, slalommend tussen het veelal halfdronken uitgaanspubliek door.

De eerste week

2011-03-17T20:18:00.004+01:00

Is het toeval dat ik me fitter voel dan anders, lichter, vrijer? Komt het door het zachte weer dat hardlopen lekkerder gaat? De eerste week vasten zit er alweer op, en ik vind het nu al jammer dat er straks weer een eind aan komt.

Boodschappen doen is zoveel makkelijker en sneller als je alleen maar de noodzakelijke dingen in huis hoeft te halen. Ik verspil geen tijd meer aan het dralen bij het schap met M&M's, Maltezers, salmiaklolly's en paprikachips. Ik heb er niets te zoeken op dit moment. Nog even naar de Bijenkorf, nog even naar Scheltema; ik zou bijna zeggen dat het gelukkig niet hoeft. Maar ja, het hóeft natuurlijk nooit. Maar waarom doe ik het dan? Omdat het natuurlijk toch fijn is.

Ik heb meer ruimte in mijn hoofd omdat ik even wat minder keuzemogelijkheden heb. Ga ik de stad in of een boek lezen, het is op dit moment niet eens een vraag. Wat een heerlijkheid!

Eten is ook leuker en lekkerder, want als ik eet (gewoon drie keer per dag, hoor) dan zorg ik dat ik ook echt lekker eet. En dan heb ik ook echt trek, dat scheelt er in het gewone leven ook nogal eens aan.

Ik weet wel, het vasten gaat nog wel lastig worden. Komend weekend uit eten bijvoorbeeld; houd ik het bij de spa en de appelsap? Ik vind het vooral zo ongezellig zonder wijn erbij. Maar ja, ik heb het met mezelf afgesproken, en nu ook met jullie die mee vasten.

Mooie teksten lezen over het vasten zijn voor mij wel onontbeerlijk. Lichamelijk vasten vraagt om geestelijke voeding. Ik lees De grote vasten van Alexander Schmemann, een theoloog uit de Russisch Orthodoxe kerk. Hij schrijft prachtig. Bijvoorbeeld:

De grote vasten is het hulpmiddel dat de Kerk ons biedt, de leerschool voor de bekering, het enig mogelijke om Pasen niet louter te beleven als het weer mogen eten en drinken en het goed hebben, maar werkelijk als het sluitstuk van het "oude" in ons, als onze intrede in het "nieuwe".

Valt alles dan mee? Nee, zeker niet. Ik heb een paar hardnekkige verslavingen waar ik me wat meer van zou moeten losrukken. Ze heten internet en iPhone. Kom, nu weg van dat scherm en hier met dat boek!

Wie doet er mee?

2011-03-07T17:08:00.001+01:00

Terwijl de zuidelijke helft van ons land momenteel aan het carnavallen is, bereid ik me voor op de - voor mij - mooiste tijd van het jaar: de vastentijd. Woensdag is het aswoensdag. Dan ga ik naar de kerk om een askruisje te halen. Het luidt het begin in van de zeven en een halve week tot aan Pasen, waarin de gelovigen in een tijd van soberheid zich voorbereiden op het grootste christelijke feest: de verrijzenis van Jezus.

Ik neem mezelf, zoals ieder jaar weer, voor om in deze weken niet te snoepen, geen alcohol te drinken, geen nieuwe kleren te kopen, me te beperken in feestjes en borrels. In plaats daarvan probeer ik wat meer rust in mijn dagen in te bouwen. Ik heb een geestelijk boek uitgekozen dat ik de komende weken met aandacht zal gaan lezen. Ik besteed wat meer aandacht aan familie, ik denk wat meer aan degenen die het niet zo getroffen hebben in de wereld als ik.

Waarom ik het doe? Dat is eigenlijk niet uit te leggen zonder dat je het eens geprobeerd hebt. Het is een soort van grote schoonmaak. Het is leven in verwachting: het wordt lente! De wereld ontwaakt weer en in voorbereiding daarop trek ik me nog éven terug. Om het beter te kunnen zien, te kunnen voelen, er helemaal bij te zijn.

Wie vast er met me mee? Je hoeft niet gelovig, niet gek of wanhopig te zijn. Toch wil ik je vragen om de komende weken jezelf iets te ontzeggen. Het hoeft niets groots te zijn, het hoeft niet veel te zijn. Een vriend drinkt in de vastentijd geen koffie. Juist omdat hij het zo lekker vindt. Het is een vorm van jezelf iets kunnen ontzeggen, om er daarna weer extra van te kunnen genieten. Het is een manier om je bewust te worden van alle rijkdom om ons heen.

Dus: wie gaat de uitdaging met me aan? Laat hieronder je reactie achter. Dan kunnen we elkaar de komende weken op de hoogte houden van hoe het gaat. Het is geen wedstrijd, het is geen dieet, er komt aan het eind geen cameraploeg langs met een grote cheque. Maar een beloning is er zeker. Dat eerste glaasje wijn na zeven weken is het lekkerste dat je ooit gedronken hebt!

Suzanne op tv

2011-03-07T16:49:00.002+01:00

Klik op onderstaande link en bekijk een uitzending van het programma Katholiek Nederland kerkt in... Uitgezonden op 6 februari jl.

Pikant detail: ik dacht dat het voor de radio was, toen er ineens een cameraman verscheen. Oeps...

Klik HIER voor de uitzending.

Een apart soort mensen

2011-01-13T20:06:00.011+01:00

Je vindt ze overal. In de stad, op het platteland, in het buitenland zelfs. Die uit Nederland klonteren in het buitenland vooral veel samen op campings in Frankrijk. Hoewel ze aldaar weer niets met elkaar te maken willen hebben. Ze willen namelijk niet geassocieerd worden met al die andere minkukels die veel slechter Frans spreken dan zij en niet weten hoe je je het beste aanpast aan de plaatselijke cultuur. Het tragische is, dat zij dat óók niet kunnen, je haalt ze er in één oogopslag tussenuit.

Als ze nog jonge kinderen hebben, zul je ze niet vinden bij plaatsen van plat vertier als Euro Disney of Mc. Donald's. Nee, een mooie boswandeling, daar kunnen de kinderen nog wat van leren en ze komen nog 's lekker buiten. En de boterhammen nemen ze zelf mee. Die eten ze gezellig op een bankje op.

Ze lezen Volkskrant of NRC, zijn geabonneerd op de VPRO-gids en soms ook nog op de Groene of Vrij Nederland (hoewel de laatste niet meer is wat het geweest is). Ze eten weinig vlees want dat is goed voor het milieu en kopen veel biologisch bij AH of Natuurwinkel. Maar zeg niet dat het geitenwollensokken-types zijn. Zeker niet! Ze lopen er reuze hip bij. De heren met een vrolijk gekleurd overhemd onder hun trui en de dames in moderne vesten met een abstracte broche. Maar ja, hun schoenen verraden ze: ze zijn toch echt een bepaalde leeftijd gepasseerd.

Hun stem is altijd net iets te hard. Bovendien hoor je die ook vaak. Ze weten namelijk alles beter. Ze hebben nu eenmaal veel gelezen. In de tijd waarin de rest van Nederland op de bank Idols of Hollands next top model ligt te kijken, verdiepen zij zich in een non-fictiewerk over de Amerikaanse burgeroorlog of de biografie van Colijn. Films kijken doen ze ook, maar alleen die van kwaliteit. In de Volkskrant minstens vier sterren, anders is het de moeite van het investeren van de tijd niet waard.

Kunnen zij er iets aan doen dat ze hierdoor in de loop van de tijd de hinderlijke eigenschap hebben ontwikkeld om iedereen te verbeteren, aan te vullen, in te lichten? Hun werk gaat buiten het gebouw waar ze hun dagen slijten namelijk gewoon door. De mensheid, of in ieder geval hun eigen omgeving dient opgevoed te worden, en wel door hen.

Misschien hebben ze het daardoor wel zo zwaar. Want zwaar hebben ze het, en ook dat mag de hele mensheid weten. Dat ze iedere dag om een uur of drie al naar huis gaan, wil in geen geval zeggen dat ze een lui leven hebben. Nee, wie dat waagt te beweren, zit er he-le-maal naast. Je moest eens weten wat voor bergen werk er thuis nog verzet dienen te worden. Om van de geestelijke last nog maar te zwijgen. Waar zouden we zijn zonder hen?

Over wie ik het heb? Over leraren natuurlijk. Je herkent ze van een kilometer afstand. Behalve mij. Ik ben héél anders. Als je dat maar weet. En als je dat niet begrijpt, dan kom ik het wel even uitleggen. Ja?! Afgesproken? Kijk me aan als ik tegen je praat!

De verleiding

2010-12-22T16:54:00.002+01:00

Advent en Kerstmis vind ik de moeilijkste feesten van het kerkelijk jaar. In gelovig opzicht dan. Alles en iedereen om mij heen lijkt zich uitsluitend bezig te houden met de vragen, ‘wat moet ik eten’ en ‘wat moet ik kopen’. De vele overdadig ingerichte winkeletalages zijn graag bereid ons daarbij een handje te helpen. De aanleiding van al dit verkoopgeweld, de geboorte van het Kind in een sobere omgeving, leidt doorgaans tot alleen maar meer commerciële overdaad. De advent- en kersttijd worden zo tot suikerzoete consumptieweken waarvan ik meestal blij ben als ze weer achter de rug zijn. Dan kunnen we tenminste weer normaal doen.

Toch heb ik er altijd een ongemakkelijk gevoel bij. Waarom laat ik me in mijn emoties rondom Kerst zo leiden door wat er om mij heen gebeurt? Kan ik me niet naar binnen keren om op zoek te gaan naar een betekenis die mij wél kan raken?

Laatst woonde ik een lezing bij die als titel had ‘Het grote verheugen’. Het had niets met geloof te maken, maar achteraf zag ik toch een verbinding met het goddelijke. Tot mijn grote vreugde kon ik met de woorden van de spreker ook wel iets in het kader van mijn ‘kerstprobleem’ zoals ik het maar even zal noemen. De spreker was een jonge hoogleraar die zich bezighoudt met het onderzoek naar wat verleiding en verlangen doen met een mens. Hij stelde dat een mens gelukkiger is wanneer hij zich ergens op verheugt of ergens naar verlangt, dan wanneer dat verlangen in vervulling gegaan is. Om het simpel te zeggen, we zijn gelukkiger wanneer het cadeau nog ingepakt staat, dan wanneer we het uitgepakt hebben en weten wat erin zit, ook als de inhoud ons bevalt.

Ter illustratie liet hij een filmpje zien van de zogenaamde ‘marshmellow test’. Een kind van een jaar of zes krijgt een snoepje, een marshmellow, met daarbij de boodschap dat hij het nu meteen mag opeten, óf hij mag wachten en dan krijgt hij er later nog eentje bij. Vervolgens verlaat de onderzoeker de ruimte. Via een verborgen camera zie je het verscheurende dilemma van de kinderen: oh, wat ziet dat snoepje er lekker uit, wat zouden zij het graag opeten. Maar de meesten doen het niet. Natuurlijk omdat er een nóg grotere beloning wacht.

Ik heb hartelijk gelachen om de gekwelde kindergezichten, maar deze test is geen flauwekul. Wij worden in ons leven dagelijks blootgesteld aan verleidingen, wij verheugen ons op van alles en nog wat. De vraag is, hoe wij daarmee omgaan. Zijn wij steeds bezig onze verlangens te vervullen, of zijn we sterk genoeg om daar af en toe van af te zien? Advent en Kerst zijn bij uitstek tijden van verwachting, van verlangen én van verleiding. De winkeletalages verleiden mij tot meer willen, meer kopen. En de ervaring leert, dat hoe meer ik daaraan toegeef, hoe ontevredener ik word. Ook voor mij geldt de uitdaging om al het lekkers dat voor het grijpen ligt, te laten liggen en mij te richten op de grotere beloning die in het verschiet ligt. Alleen dan kan Kerstmis werkelijk een feest zijn, alleen dan geef ik inhoud aan de verwachtingsvolle tijd die advent hoort te zijn. Nu oefen ik me erin om de spreekwoordelijke marshmellow af en toe eens te laten liggen. Dat valt niet mee, maar het geeft wél een zekere invulling aan deze adventstijd.

Tekst van mijn column in het Belgische blad Tertio.

Op bezoek in de echte wereld

2010-12-13T21:11:00.003+01:00

We gingen op bezoek bij een bedrijf. In het kader van een training sociale vaardigheden voordat onze leerlingen op stage gaan (pet af als je binnenkomt, de ander aankijken als die je een hand geeft, je naam zeggen, telefoon uit en in je jaszak laten, jas uit, etcetera, ecetera).

Zo togen twee docenten, een stagiare en zeventien leerlingen op een koude ochtend naar het hoofdkantoor van de Nuon; een groepje wilde apen losgelaten in de echte wereld. In ieder geval, zo leken de Nuon-medewerkers erover te denken, getuige de vele verbaasde gezichten die ons aanstaarden vanachter hun met plastic lamellen behangen ramen van hun kantoortuinen.

De klas mocht plaatsnemen in een zaaltje met gipsplaten en tl-bakken aan het plafond, linoleum op de vloer en grijze kantoormeubelen. Ook hier weer: werknemers die ons verschrikt en verbaasd aanstaarden. Alle kamerdeuren potdicht. Ik vroeg mij af, zouden wij ook met zoveel argwaan bekeken worden als ik hier met een klas vol hoogblonde kinderen was gekomen?

De leerlingen hadden een presentatie voorbereid over wat ze de afgelopen weken geleerd hadden. Braaf lazen ze hun powerpointsheets voor. Ze deden enorm hun best om rustig te blijven zitten, ook toen er een saai filmpje over Nuon (zonder geluid) werd gedraaid.

Na anderhalf uur zat het bezoek er weer op. Zowel leerlingen als ik waren blij dat we weer lekker terug naar onze eigen gekke school mochten. Met zijn brommer op alleen het achterwiel ('wielie trekken') racete Rachid het terrein af. Als er ooit nog een vervolg komt op 'Debiteuren, crediteuren' van Jiskefet dan weet ik de perfecte locatie.

Het reservaat

2010-11-27T23:12:00.009+01:00

We leven in een klein land, maar als je op een doordeweekse avond naar de andere kant van dat kleine landje moet, en weer terug, dan valt dat toch wel tegen...

Zo zat ik vorige week op een tijdstip ver na mijn gebruikelijke bedtijd in een trein die mij van Roermond terug naar Amsterdam moest brengen. Om het nog een beetje aangenaam te maken, had ik een kaartje voor de eersteklas gekocht.

Desalniettemin zat er in mijn coupé, een paar banken achter mij, een man meer dan hardop in een mobiele telefoon te praten. Hij had Sjaak aan de lijn. Voor iedereen duidelijk hoorbaar vertelde hij Sjaak dat hij wel rond een uur of elf in de kroeg zou zijn. Uit zijn plat Amsterdamse accent kon ik opmaken dat die kroeg in onze hoofdstad moest staan. Ik wist dat hij elf uur nooit zou gaan redden, we waren Weert nog niet eens gepasseerd, maar ik had geen zin om hem dat te gaan vertellen.

Een tijdje bleef het stil. Toen belde Sjaak weer. Mijn coupégenoot riep door zijn telefoon dat de reis zo 'attenooije lang' duurde. Mijn aanvankelijke ergernis om zijn luidruchtigheid sloeg om in een vaag gevoel van verbroedering. In het pikkedonker raasde deze trein door, op weg naar ons beider thuis.

Op het overloopje van onze coupé was inmiddels iemand neergestreken die luidkeels liedjes begon te zingen in een onverstaanbare taal. Ik kon hem niet zien, maar horen des te meer. Hij zou tot Amsterdam niet meer ophouden met zingen.

Later, het was inmiddels ruimschoots elf uur geweest en nog altijd was onze eindbestemming niet in zicht. Sjaak weer aan de lijn. 'Se gaon sauw foetselpakkette uitdeele', grapte mijn achterbuurman. Ik moest er hardop om lachen.

Mijn rust werd inmiddels behalve door Sjaak en door de zingende man verstoord door een jongen die makkelijk een van mijn leerlingen had kunnen zijn, en die continu heen en weer door de coupé beende. Daar zit je dan, hopend op wat rust met je dure eersteklaskaartje.

Toen we eindelijk, eindelijk de lichten van de stad dichterbij zagen komen, bedacht ik met stille pret dit: de rest van het land kan rustig gaan slapen; alle gekken zijn weer veilig terug in het reservaat dat Amsterdam heet.

De eeuwigheid

2010-11-21T17:33:00.004+01:00

Ik krijg wel vaker het verzoek om een lezing te houden, en dat doe ik graag. Soms echter stelt het verzoek mij voor problemen. Zo ook dit weekend. Of ik een praatje wilde houden over het begrip 'eeuwigheid'. De organisatie had mij ergens in het vroege voorjaar van dit jaar gepolst en toen dacht ik, ach, dat is nog zo ver weg, in de tussentijd verzin ik wel iets zinnigs om te zeggen. Maar als je maar lang genoeg wacht wordt 'zo ver weg' vanzelf 'morgen', en toen had ik dus een probleem.

Gelukkig zijn er altijd de oude, vertrouwde wijze geschriften waar ik op kan terugvallen. Na een en ander gelezen te hebben, kwam ik toch tot een aantal zinnige gedachten, al zeg ik het zelf. Hieronder een korte samenvatting van mijn praatje over de eeuwigheid.

In de bijbel komt het begrip eeuwigheid lang niet zo vaak voor als we misschien zouden denken. Met name in de psalmen komt het wel een aantal keer voor. Steeds wordt hierbij de eeuwigheid in verband gebracht met God: God is trouw in eeuwigheid, de naam van God zij geprezen in eeuwigheid, Gods heerschappij duurt tot in eeuwigheid, God zelf is in eeuwigheid.

In de evangelieverhalen komt het woord slechts drie keer voor. De meest bekende is in de lofzang van Maria. Bij Lucas spreekt Maria, nadat een engel bij haar langs geweest is om haar te vertellen dat ze zwanger zal worden: 'Hij heeft het opgenomen voor Israël, zijn knecht, indachtig de barmhartigheid die Hij, zoals aan onze vaderen toegezegd, bewijzen wil aan Abraham en zijn nageslacht, voor eeuwig'.

Ook hier zijn God en de eeuwigheid innig met elkaar verbonden, misschien zou je zelfs wel kunnen stellen dat God de eeuwigheid ís – of omgekeerd.

In die andere grote verhalende traditie – de Griekse mythologie, gaat het ook vaak over de eeuwigheid. Prometheus krijgt een eeuwige straf (hij wordt aan een rots vastgeketend en iedere dag zal een adelaar zijn lever uitrukken, die vervolgens 's nachts weer aangroeit). Tantalus moet voor eeuwig honger en dorst lijden terwijl drank en spijzen om hem heen zijn, nadat hij de goden bedrogen had. Steeds weer wordt in de mythologie bovendien benadrukt dat de goden eeuwig leven, en dat de weg van de mens slechts kort is en vaak plotseling afgebroken wordt.‘Goden zijn. En stervelingen zijn er maar even.’

Het grote verschil tussen god en mens is niet zijn uiterlijk – sommige mensen raken in verwarring doordat de goden er zo normaal uitzien, maar het is zijn eeuwige leven. Overigens, dat eeuwige leven is voor de goden lang niet altijd een pretje. Ze vervelen zich dikwijls te pletter, maar gelukkig is de mens er nog die ze in het avontuur of het onheil in kunnen storten, zodat er nog wat te lachen valt.

Eeuwig leven, wat heeft dat ons in deze tijd te zeggen? Verlangen wij naar het leven na de dood, leven wij ernaar toe? Ik niet bepaald. Moeten we het begrip naar het land der fabelen verhuizen? Het eeuwig leven als geschiedenis verklaren? Ons bestaan in de eeuwigheid laten voor wat het is? We geloven immers niet in sprookjes, of mooie verhalen.

Maar ik denk dat dat niet hoeft. Ondanks mijn ongemakkelijkheid met het begrip, denk ik toch dat het wel degelijk zin heeft om ons erin te verdiepen. Anselmus van Canterbury zegt in zijn ‘Fides quaerens intellectum’ (het geloof dat zoekt naar inzicht): 'Wij geloven dat Gij iets zijt waarboven niets groter gedacht kan worden'. Boven God kan niets groters gedacht worden. Boven de eeuwigheid kan geen langere tijdspanne gedacht worden. God en eeuwigheid gaan ons voorstellingsvermogen te boven.

Wij leven en zijn in een beperkte ruimte en tijd. Dat er toch iets groters is dan dat wordt niet alleen in de mythologie en de bijbel verkondigd, maar ook door astronomen, natuurkundigen. Bovendien beantwoordt het ook aan ons gevoel, dat wijzelf niet het middelpunt zijn, maar dat dat middelpunt buiten onszelf moet liggen, dat wijzelf niet de as, maar de spaken van de wereld zijn.

Het besef van de eeuwigheid zet ons op onze plaats, maakt nederig. Wij zijn een deel van iets, iets dat niet ver weg is, in ruimte of tijd, maar dat er nu is, waar wij deel van uitmaken. Wij voelen het aan, maar kunnen het niet zien, zoals wij weten dat er in Australië mensen wonen, maar we kunnen ze niet zien. De eeuwigheid gaat alle grenzen van het voorstelbare te boven. Net zoals God. Wij zijn opgenomen in dat verbond van ruimte verder dan wij kunnen kijken en tijd verder dan wij kunnen denken. De eeuwigheid is het grote open venster van de wereld.

Slagveld

2010-11-12T22:27:00.002+01:00

Misschien dacht u, na het lezen van al mijn vrolijke berichtjes over school, dat het altijd feest is met die leerlingen van mij. Niet dus. Vandaag mijn vierde klas Basisberoeps. Pittige groep waar veel leven in zit, maar wel altijd gezellig. Vorig jaar was ik hun mentor, dus we kennen elkaar goed.

Ik begon met een prima humeur; nog één dagje voor het weekend, maar, jongens, we moeten nog van alles doen want de toetsweek komt eraan. Kom op, we gaan beginnen. Nawal: 'Ik moet naar de wc'. 'Nee meisje, je hebt net pauze gehad en ik wil graag wat gaan uitleggen. Straks mag je.' 'Maar ik moet hééél nodig!!!' 'Nee Nawal, nu niet. Jongens, ik wil graag beginnen.' Geen spoor van motivatie in de groep. Dan maar even mijn stem verheffen. 'Hallo! We hebben nog twee lessen tot de toetsweek, dus het lijkt me handig als we nu kunnen beginnen.'

Serap is languit op twee stoelen gaan liggen. 'Serap, ga even normaal zitten alsjeblieft.' Nancherie heeft haar stoel omgedraaid en zit nu met haar rug naar mij toe. 'Nancherie, draai je 's om, ik wil wat gaan uitleggen.' 'NOU JAA, iedereen zit omgedraaid.' 'Nee hoor, alleen jij.' 'Ik hoor u echt wel hoor.' 'Nancherie, DRAAI JE OM.' Nancherie draait haar stoel tergend langzaam de goede richting uit. Het duurt Rachid allemaal te lang en om de tijd te doden heeft hij zijn oordopjes in gedaan en de muziek op zijn iPod op 10 gezet. 'Rachid, doe je muziek uit en die oordoppen uit je oren.' 'De muziek is uit, juf' 'Nu nog die oordoppen uit je oren.' 'Maar de muziek ís toch uit!' 'Rachid, ik wil dat die oordoppen niet zien.'

Aan de andere kant van het lokaal klinkt ineens een harde schreeuw. Zakaria jammert dat hij een pen tegen zijn hoofd gegooid heeft gekregen. 'Kom op Zakaria, daar ga je niet dood van, je hoeft echt niet zo te schreeuwen.' 'Maar juf, ze bekogelen me met pennen EN U DOET NIETS!!!' Ik kijk het groepje glunderende heren achterin de klas streng aan. 'Willen jullie daarmee ophouden alsjeblieft!' 'Maar juf, wij deden niets, Zakaria gooit zelf met propjes, kijkt u zelf maar, hier hebben we ze.'

'JUHUF, ik mocht niet naar de wc omdat u ging beginnen en nu zijn we nog steeds niet begonnen, ik had al tien keer naar de wc kunnen gaan.' Nawal weer natuurlijk. 'Nawal, ik wil dolgraag beginnen, maar ik lijk de enige te zijn.' Ik zucht, mijn goede bui van een kwartier geleden is allang verdwenen achter een dikke grijze donderwolk. 'DAMES EN HEREN, aangezien jullie iets uitleggen onmogelijk blijkt, gaan jullie gewoon maar aan het werk en ik kom wel langs als er vragen zijn.'

Had ik nooit moeten doen natuurlijk, want zodra ik bij een leerling sta om iets uit te leggen, vliegen de proppen papier en de pennen door lucht. Zakaria schreeuwt, Nawal schreeuwt, Rachid heeft zijn oordoppen weer in zijn oren. Ik laat het maar zo, dan heb ik van hem tenminste geen last. De rest kan nu niet meer aan het werk omdat ze geen pennen meer hebben, die liggen in stukken (dan heb je meer om mee te gooien) op de grond. Ik ben de energie om er werkelijk iets aan te doen allang kwijt.

Goddank komt ook aan deze les, na een schijnbare eeuwigheid, een einde. De leerlingen vertrekken triomfantelijk. Ik ruim de ergste rommel van het slagveld op, dan kan de collega die na mij komt in ieder geval niet zien wat zich hier heeft afgespeeld. Onderwijs? Hoe ben ik ooit op het idee gekomen om dat te gaan doen...

Verhalen om uit te leven - deel 2

2010-11-08T15:23:00.003+01:00

"In het begin was het woord, en het woord was bij God, en het woord was God. Het was in het begin bij God. Alles is door Hem ontstaan, en buiten Hem om is er niets ontstaan. Wat ontstaan was, had leven in Hem, en het leven was het licht van de mensen. Het licht schijnt in de duisternis, en de duisternis kon het niet aan. Ja, het woord is vlees geworden! Hij is onder ons zijn tent komen opslaan en we hebben zijn heerlijkheid gezien, de heerlijkheid die Hij als eniggeboren Zoon aan de Vader ontleende, vervuld als Hij was van genade en waarheid."

"Toen de eerste mensen verhalen begonnen te maken om aan elkaar te vertellen, kwam er een eind aan de Chaos. Taal legde vast wat een enkeling ooit bij toeval ontdekte: dat een stam bleef drijven, dat stenen vuur konden maken. Taal ontwierp de wapens tegen verscheurende dieren. Taal onderscheidde donker van licht en aarde van water. Taal creëerde eenheid en tweestrijd, meesters en slaven. Taal leede tellen, meten, wegen. Taal vond het wiel uit. Mensen bedachten woorden voor al wat ze konden beheersen en de machten die hun te hoog gingen noemden ze goden."

Het eerste fragment hierboven komt uit de bijbel. Voor wie het niet herkent: het is het begin van het evangelie van Johannes. Geen woord over het kindje in het kribje of herders in het veld, bij Johannes is Jezus het vleesgeworden woord. Taal dus. Het tweede fragment komt bij de Grieken vandaan en is een inleiding op een van de vele oude mythologische verhalen. Taal en woorden en hun betekenis spelen ook hier een belangrijke rol.

In de cursus die ik geef over verhalen ging deel 1 over schepping, oorsprong, herkomst. En de betekenis van de taal daarbij. Wie iets vertelt over zijn eigen oorsprong of herkomst vertelt veel over zichzelf. Zo vertellen scheppingsverhalen ons ook veel over de mensen die ze bedacht en opgeschreven hebben. De kunst is, om te ontdekken wat die mensen duidelijk wilden maken.

In de bijbel is er het verhaal van God die licht en donker, aarde en water, dier en mens schept. Bijna meteen daar achteraan gaat het al mis: door eigenwijsheid van de mens wordt hij uit het paradijs verbannen. Ook in de mythologie gaat de schepping van de mens niet probleemloos. Hij krijgt van Prometheus het vuur aangereikt waarop Zeus zó kwaad wordt (de mens kan immers niet met deze verantwoordelijkheid omgaan), dat hij Prometheus veroordeelt tot een vreselijke straf: hij wordt aan een rots gebonden en iedere dag zal een roofvogel zijn lever uit zijn lichaam scheuren, waarna die 's nachts weer aangroeit.

Ook in de literatuur komt het thema van de jeugd, de herkomst vaak terug. Voor de cursus koos ik voor Titaantjes van Nescio. Het is een prachtig kort verhaal waarin een volwassen man terugkijkt op zijn jeugd die hij steeds met dezelfde groep vrienden heeft doorgebracht. "Jongens waren we – maar aardige jongens. Al zeg ik ‘t zelf. We zijn nu veel wijzer, stakkerig wijs zijn we, behalve Bavink, die mal geworden is."

In alle gevallen komt het opgroeien, het volwassen worden niet zonder problemen. De mens is eigenwijs, wil zijn eigen weg gaan en stoot zich onderweg maar al te vaak. Hoe vaak hoor ik ook nu iemand zeggen dat hij graag weer twintig zou willen zijn, maar dan wel met de kennis van nu. Al vallend en struikelend de weg vinden in je leven, dat is van alle tijden.

Het grote onbekende

2010-10-31T12:25:00.001+01:00

De film Into the wild gezien. Het gaat over een jongen, hij is pas afgestudeerd, mooie cijfers, de toekomst ligt voor hem open. Maar hij wil geen auto, geen magnetron, geen eengezinswoning. Hij geeft het geld dat hij heeft weg, knipt zijn bankpas en identiteitsbewijs door en trekt te voet de wildernis in.

Hij loopt, hij lift hier en daar een stukje mee met een vrachtwagen en loopt dan weer verder. Tot hij uiteindelijk in Alaska belandt. Zijn ideaal: niets dan de ruige natuur om hem heen. Eindeloze bossen, rivieren, woeste luchten. De film geeft een mooi beeld van iemand die onversneden zijn droom achterna gaat.

Een spiegel wordt mij voorgehouden. Ook ik ben er ooit op uit getrokken. Eerst op reis waar ik andere culturen, andere werelden heb leren kennen. Later naar het klooster, waar ik vooral mezelf leerde kennen. Het één minstens zo avontuurlijk als het ander. Ik weet nog goed dat ik in die tijd, zo na mijn afstuderen, vaak heb stilgestaan bij de gedachte dat mijn hele leven open lag, dat alles mogelijk was. Fantastisch!

Onvermijdelijk kwamen daarna de keuzes, ik sloeg wegen in en sloot deuren achter me. Ik ben gelukkig met mijn leven nu. School is geweldig, ik hoor daar thuis. Ik heb het voorrecht door mijn boeken veel interessante, boeiende mensen te ontmoeten. Ik ben een gelukkig mens.

Maar ik voel dat ik moet oppassen. Wanneer alles wel prima is, wanneer alles loopt zoals je gepland hebt, dan wordt het leven een warm hol waar je lekker in kunt liggen. Comfortabel, veilig en overzichtelijk. Is dat hoe het moet zijn? Nee! Want waar zijn dan de vergezichten, de grotere en kleinere overwinningen op jezelf, en vooral: de buitenwereld. Laat ik toch niet ouder worden met een slinkend wereldbeeld. Blind voor de schoonheid én de nood die buiten mijn huis liggen. Laat ik toch altijd, ook al is het middenin de grote stad, op zoek blijven naar the wild.

Verhalen om uit te leven

2010-10-05T21:24:00.001+02:00

Sinds kort ben ik niet alleen juf van vijftienjarigen, maar ook van volwassenen. Nou ja, het is meer dat we ons gezamenlijk buigen over een thema dat ik aandraag. Ik organiseer een cursus over verhalen.

Verhalen zijn interessante dingen. Voor zover bekend zijn wij, mensen, de enige soort op aarde die zich ermee bezighoudt. We verzinnen ze en vertellen ze door. De afgelopen paar duizend jaar schrijven we ze ook op. Sommige verhalen zijn in de bijbel terecht gekomen, andere rekenen we tot de mythologie. We kennen sprookjes en sagen, romans en toneelstukken, opera's en gedichten. Wat er ook verzonnen aan mag zijn, de thematiek is opvallend vaak hetzelfde, zo ontdekte ik toen ik me er afgelopen zomer in verdiepte.

De verhalen uit de bijbel ken ik het beste, maar toen ik me ging verdiepen in de Griekse mythen kwam ik keer op keer herkenbare thema's tegen: angst en hoop, vreugde en haat, jaloezie en strijd. Dezelfde vragen kwam ik steeds weer tegen: hoe ga je om met de onzekerheden van het leven, hoe maak je de juiste keuzes, waar komt het kwaad vandaan en waarom gaan de dingen niet zoals ik wil dat ze gaan? Hoe meer ik me erin verdiep, hoe meer ik ervan overtuigd raak, dat de mens tweeduizend jaar geleden wel andere kleren droeg dan wij, maar in de kern nauwelijks anders was. Het decor is ingrijpend veranderd, maar de spelers op het toneel - wijzelf - zijn dezelfde gebleven.

Ik vind het jammer dat in onze tijd deze oeroude verhalen en hun oeroude wijsheden vergeten raken. We hoeven ons niet uit te leveren aan opgeheven wijsvingertjes, maar een beetje inspiratie en goede raad kan nooit kwaad. Het gaat er niet om of het wel 'echt gebeurd' is zoals het er staat. Verhalen zijn geen journalistieke verslagen. Het gaat erom dat iemand iets heeft willen zeggen, duidelijk heeft willen maken. En wat dat is, dat is vaak niet meteen duidelijk. Maar wie de moeite neemt, kan er veel uit peuteren voor zijn eigen leven, hier en nu, gratis en voor niks. Later meer over concrete voorbeelden...

Een nieuwe klas

2010-09-26T16:00:00.007+02:00

Het is zaterdagavond en ik ben op de fiets op weg om bij vrienden een borrel te gaan drinken. Ze wonen in de Indische buurt, het domein van de meeste van mijn leerlingen. Het is al donker, het regent een beetje en met een bos bloemen in mijn ene en een paraplu in mijn andere hand, wordt het er niet gemakkelijker op om het juiste adres te vinden.

Een groepje jongens is op straat aan het voetballen. Eentje roept iets naar mij. Dan is het even stil. Vervolgens schreeuwt een andere jongen naar zijn vriendje, 'Hé sukkel, dat is mijn juffrouw.' Afblijven dus. Ik moet vreselijk lachen, steek mijn hand op (die met de paraplu) en fiets verder.

Het nieuwe schooljaar is drieëneenhalve week oud. Ik heb een nieuwe mentorklas, net als vorig jaar de 3e klas Basisberoepsgerichte leerweg. De groep telt drieëntwintig leerlingen, waarvan eenentwintig jongens. Het is een overvolle kruiwagen met stuiterballen, boefjes, boenders, ongeleide projectielen, haantjes en slechts twee lieve, gezellige meisjes.

De eerste week was de toon meteen gezet: de klas zat bij een andere leraar in de klas. Tarik (stekeltjes bovenop, matje in zijn nek) zat door het raam de gang in te kijken. Ik liep langs en hij zag mij. Met een groot gebaar kreeg ik een handkus toegeworpen van deze veertienjarige hartenbreker. Ik was meteen verkocht.

Nergens, maar dan ook nergens kom je kinderen, mensen tegen die zo puur en spontaan, zo volkomen zichzelf zijn en zich zo vol overgave aan je kunnen hechten, als in deze afdeling van het onderwijs. Hoewel zij nog veel te leren hebben op het gebied van taal en rekenen, aardrijkskunde en economie, om van op tijd komen en je spullen meenemen maar te zwijgen; ik denk vaak dat wij verstandige volwassenen nog heel wat kunnen opsteken van hun onbevangen levenskunst. Wat ik dit schooljaar allemaal weer zal meemaken, weet ik nog niet. Maar saai zal het in ieder geval niet worden.

God voor managers

2010-09-07T21:15:00.002+02:00

Gisteren, een lezing voor een volle zaal met managers. De opdracht aan mij was, om een brug te slaan tussen het bedrijfs- en het geloofsleven. Geen gemakkelijke opgave. Want hoewel ik inmiddels wel iets afweet van de BV God&Zoon, van de zakelijke wereld weet ik vrijwel niets. Als buitenstaander ken ik slechts de vooroordelen: zakenmensen denken maar aan één ding: winst maken. Nu bestaan er over gelovigen ook zeer veel vooroordelen, dus daarin kon ik dan weer een raakpunt herkennen.

De geldwolven vielen reuze mee, en ik kon aan een oprecht geïnteresseerd publiek mijn verhaal vertellen. Hoe ik er baat bij heb dat het af en toe stil is in huis. Dat die stilte niet zwaar of opgelegd hoeft te zijn als zij gevoed wordt door het lezen van teksten, uit de bijbel of andere mooie boeken, die in de stilte herkauwd kunnen worden. Hoe dat mijn dagelijks leven kleur en diepgang kan geven.

Ik had het erover dat een klooster ook maar een handige organisatievorm is om zo veel mogelijk tijd vrij te maken voor datgene waar je je het liefst mee bezighoudt. En net als in een bedrijf of welke organisatie dan ook, heb je elkaar niet uitgekozen, maar zul je het toch met elkaar moeten rooien. En net als een bedrijf is een klooster geen democratie, en is er dus iemand anders die voor je beslist wat je die avond zult eten, en welke werkzaamheden je de volgende ochtend op jouw bordje zult vinden. En soms valt dat niet mee als persoon met een eigen wil.

En waar je ook komt of gaat, vervolgde ik, in het klooster of daarbuiten, altijd neem je jezelf mee. Met je eigen nukken, je mooie en je lelijke kanten, je rafelranden en je (on-) hebbelijkheden. Niemand wordt een ander persoon door een verandering van standplaats, waar je ook bent, je bent altijd en overal wie je bent. De kunst is, die plek te vinden waar je uitgedaagd en gekoesterd wordt tegelijkertijd. Dat kan bij de trappisten of bij Unilever zijn, eigenlijk maakt dat niet zoveel uit.

Ik zie, ik zie...

2010-08-23T22:06:00.001+02:00

Ik zie, ik zie... Wat zie ik eigenlijk? In het Musée des Arts et Métiers in Parijs hangt een koperen bal aan een lange, dunne draad. In een hypnotiserend ritme slingert de bal heen en weer. Onder de bal, een glazen plaat op een betonnen voet op de grond. Een conservator legt de bedoeling van deze vreemde opstelling uit door op de glazen plaat een stuk of wat pionnetjes te plaatsen. De bal slingert er rakelings langs. Na een minuut of wat tikt de bal een van de pionnetjes om. Is de bal van richting veranderd tijdens het slingeren?

Nee, het is de plaat die een fractie gedraaid is. Maar als de plaat gedraaid is, is de voet waar hij op rust dat ook, en de grond - de aarde dus - waar de voet op rust óók. Juist. Dit is een slinger van Foucault, genoemd naar de 19e eeuwse natuurkundige die met behulp van deze slinger in zijn eigen laboratorium kon aantonen dat de aarde draait.

Het is een betoverend ding. Natuurlijk weten we allang dat de aarde draait, maar om met eigen ogen te zien hoe een bal die op dezelfde plaats heen en weer slingert, plotseling pionnetjes gaat omgooien, is bijna alsof je water ziet branden. Bovendien, echt begrijpen doe ik het nog niet helemaal.

Dit levenloze ding geeft een gevoel van kleinheid. De koperen kogel met een doorsnee van een centimeter of vijftien benadrukt genadeloos het feit dat ik maar een miertje ben dat een tijdje op de door de ruimte tollende aarde mag meeliften. Ik kan me goed voorstellen dat mensen in voorbije eeuwen van hun geloof zijn gevallen bij het zien van de slinger. Waar kan God nog uithangen als niet wij, maar deze koperen bal het middelpunt van alles blijkt te zijn?

Gelukkig hangt in dezelfde ruimte als de slinger het bewijs dat de mens letterlijk en figuurlijk kan uitstijgen boven zijn lot; aan het plafond van de immense ruimte die ooit een kerk (!) was, hangt het vliegtuig waarmee Louis Blériot in 1909 het Kanaal tussen Frankrijk en Engeland over vloog. Het ding heeft vleugels van iets wat op karton lijkt en een motor zo groot als die van een brommertje. Maar Blériot overbrugde de 36 kilometer in 37 minuten. Groots.

Lezen!

2010-08-20T20:11:00.000+02:00

Eerder schreef ik al eens dat ik het niet snel doe, anderen boeken aanraden die ik mooi vind. Al te vaak krijg ik namelijk lauwe reacties terug. Voor beide partijen wat ongemakkelijk...

Maar nu heb ik toch een boek dat ik zonder schroom aan eenieder van harte durf aan te bevelen: 'The thousand autums of Jacob de Zoet'/'De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet' van David Mitchell. Op de achterkant van mijn Engelse versie staat te lezen, 'Dizzyingly, dazzlingly good'. En dat is het.

Een verhaal dat je meeneemt naar het eilandje Deshima voor de kust van Japan, waar de Nederlandse VOC zo'n twee eeuwen lang handel heeft gedreven met de Japanners. (Heb je niets met Japan? Toch het boek gaan lezen.) Een jonge klerk, Jacob de Zoet, gaat erheen met het plan er een jaar te blijven om zo genoeg geld te verdienen om met zijn geliefde in Nederland te kunnen trouwen. Hij belandt in een wereld van botsende culturen, waar verraad en liefde, corruptie en vriendschap door elkaar en over elkaar heen rollen.

Een boordevol, betoverend boek. Neem je laatste vakantiedagen op en ga het lezen!

Vrijheid op de fiets

2010-08-16T17:02:00.006+02:00

Klik op onderstaande link en u vindt een stukkie van mij (van afgelopen zaterdag in Trouw).

"De vrijheid overvalt me op de fiets"

(Foto: Marco Hofsté)

Belangrijk

2010-08-10T10:11:00.001+02:00

Het belangrijkste van een paar weken vakantie is, dat ik de tijd heb om alles eens even in het juiste perspectief te plaatsen, om me te realiseren wat ook al weer echt belangrijk is. Natuurlijk, mijn werk is belangrijk, ik ben ervan overtuigd dat het nuttig is wat ik doe, en ik vind het nog leuk ook. Maar soms kan ik wat overdrijven...

Ik ben een vrouw en zou er dus goed in moeten zijn om meerdere dingen tegelijk te doen. Niet dus. Niets geeft me zoveel stress als dat ik me op hetzelfde moment met meerdere dingen moet bezighouden. Ik doe graag één ding tegelijk. Als ik op school ben, hoef ik niet na te denken over vrienden of familie die ik nog moet bellen, over de boodschappen, over al die tienduizend leuke en minder leuke dingen waar het leven vol van is. Wat dat betreft zit de monnik nog altijd diep in mij; houd je aandacht bij één ding tegelijk. Maar wat ik doe, doe ik doorgaans in de vijfde versnelling, voorbijgaand aan al het andere.

Nu ik even niet hoef te werken en in de rust en de stilte zit, is er plotseling plaats voor die andere dingen. Dingen die ook bij mijn leven horen. Ineens heb ik weer veel contact met m'n zusje, met mijn beste vriendinnetje, met mijn ouders. Ik ben boeken aan het lezen, ik verslind ze. Ik zit een beetje voor me uit te turen, en zie hoe de wolken aan mij voorbij trekken (zie foto, genomen vanuit mijn kamer in het klooster). Wat is het eigenlijk heerlijk om even stil te staan en het leven aan je voorbij te laten trekken. Waarom doe ik dat niet vaker?

Ik kies de gemakkelijkste weg door steeds maar door te razen. Af en toe op de rem trappen, is heel moeilijk. Het haalt je uit je ritme. Een vlucht is het ook, niet hoeven nadenken, gewoon doorgaan. Stilstaan is het moeilijkste wat er is, want dan zie je niet alleen de blauwe lucht en de schapenwolkjes aan je voorbijtrekken, maar ook de donkergrijze donderwolken. Toch maar doen af en toe, stilstaan, dan voel je dat je leeft.

Het monastieke leven

2010-08-05T09:53:00.000+02:00

Zo. Na een tijdje ondergedoken te zijn geweest, ben ik weer onder de levenden. Twee weken klooster, twee weken geen internet, geen iPhone, geen kranten, geen afleiding. Ik moet toegeven, het viel me in het begin niet mee. Ik die altijd roep dat het helemaal niet zo nodig is om altijd bereikbaar te zijn, miste het contact met de buitenwereld. Wat maakt het uit dat je even geen nieuws kunt volgen, of niet even kunt pingen of skypen? Geen moer natuurlijk, maar toch. Het was afkicken.

Toch was het goed, natuurlijk was het goed. De stilte, de ruimte, de afwezigheid van prikkels, ze maken dat je hoofd leeg raakt, dat het razen van die machine in je hoofd wat minder wordt. Toen ik me ermee verzoend had dat ik niet online kon zijn, heb ik gelezen en gestudeerd, gewandeld en geslapen en dat alles met volle teugen.

En gebeden natuurlijk. Ook dat was weer wennen. Een kwartier of twintig minuten gewoon maar in de kerk zitten, niet om bij een dienst te zijn, maar gewoon maar te zitten. Een vreemd gevoel; ik moet iets, moet ik niet iets, er zijn Dingen die ik moet Doen! O nee, er is niets. Bidden is moeilijk, want bidden is niets 'doen'.

Ik kan nog altijd jaloers worden op de monniken - zusters in dit geval - die hier hun levensvervulling van kunnen maken. Het is zó radicaal, het is zo totaal anders dan het leven dat jij en ik leven. Het is je helemaal geven voor één ideaal. En ik weet uit eigen ervaring, dat die meiden daar echt geen heiligen zijn. Het zijn gewone mensen, met gewone verlangens. Ik heb daar twee weken lang een beetje tegenaan kunnen schurken, kunnen meeliften op de trein die zij in beweging houden. Het is een trein die dwars door de tijden heen in alle rust doorrijdt en alles wat echt belangrijk is in het leven in zijn wagonnetjes meeneemt.

Machtsvertoon

2010-07-19T10:06:00.000+02:00

Ik ben in Rouaan, de stad waar Jeanne d'Arc op de brandstapel aan haar einde kwam (en waar nu op slimme wijze commercieel op ingespeeld wordt) en de stad waar Pierre Corneille geboren werd. Het is ook een stad die in de jeugdboeken van Thea Beckman over de Honderdjarige oorlog tussen de Engelsen en de Fransen een grote rol speelt. Ik verslond ze, en ik kan het niet laten om steeds aan Bertrand Du Guesclin en zijn metgezellen te denken als ik hier rondloop. Zo gezapig als de provinciestad er nu bij ligt, zo hard en wreed is hier in de voorbije eeuwen gevochten.

In de stadskern kun je de Middeleeuwen aanraken. De Fransen hebben gelukkig niet de vernieuwingsdrift die wij soms hebben. Dat betekent vooral: kathedralen met torens die tot in de hemel reiken. De heersende macht van een tijdsperiode laat zich aflezen aan de omvang van de gebouwen, zo las ik ooit ergens. In de Middeleeuwen was dat de kerkelijke macht; zie de hoogte van de kerktorens. In de zeventiende eeuw nam - in onze gebieden tenminste - de burgerij het stokje over, en moesten hele woonwijken verdwijnen voor hun stadhuizen. En in onze tijd zijn het de banken, de verzekeringsmaatschappijen en de accountants die steeds verder de lucht in gaan met hun torens van staal en glas.

Vertoon van macht, en wij, gewone stervelingen, vergapen ons eraan. De duizenden ornamenten op, in en aan de vele kerken die dit stadje telt zijn duizelingwekkend. Hoe langer je ernaar kijkt, hoe meer. Apostelen, profeten, kerkvaders, engelen, duiveltjes, bijbeltaferelen, bloemen, vogels en vissen sieren de binnen- en de buitenkant. Of het mooi is, laat ik graag aan ieders smaak over, maar het is in ieder geval bijna een wonder te noemen hoe zoiets ooit gebouwd heeft kunnen worden.

Vakantie is je oude omgeving verlaten om nieuwe indrukken op te doen, andere werelden te ontdekken. Dat kan ook het verleden zijn. Ik nestel me op een terrasje, bestel een Perrier en laat me in gedachten meevoeren naar de tijd waarin het verschijnsel Wifi nog lang niet uitgevonden was.

De blues

2010-07-04T15:37:00.002+02:00

'Eindeschooljaarsblues' stond er boven een artikel in de krant afgelopen week. Het stuk was me uit het hart gegrepen. Het einde van het schooljaar (nog één week te gaan) is een tijd van tegenstrijdige gevoelens.

Afgelopen donderdag was de diploma-uitreiking. Stralende gezichten van leerlingen, ouders en docenten. Een slagingspercentage van maar liefst 95 procent. We kunnen trots zijn als school. Van mijn 38 examenleerlingen waren er slechts twee met een onvoldoende voor Nederlands. Een enorme last die van mijn schouders valt. Niet meer de verantwoordelijkheid om al die kinderen, willig of onwillig, slim of wat minder slim, naar de eindstreep te sleuren. Mijn taak zit er voor dit jaar op, het is tijd om even rustig adem te halen.

Maar het betekent ook dat ik al die leuke, gekke, blije gezichten niet meer ga zien. Ze gaan de wijde wereld in. Sommigen zullen nog wel eens langskomen, maar het zal nooit meer hetzelfde worden. Zij gaan verder en ik blijf achter, wachtend op weer een nieuwe lichting die nóóit zo leuk kan zijn als deze.

Ik heb ruzie met ze gemaakt en onbedaarlijk met ze gelachen, ze hebben straf van me gekregen, maar ik was ook trots op ze. Twee jaar geleden waren we onbekenden voor elkaar, en nu nemen we afscheid als oude vrienden. Ik ken ze door en door, en zij mij. Vele uren hebben we met elkaar doorgebracht in dat klaslokaal. Soms was het een feest, soms een ramp. Er waren dagen waarop ik niet uitgeslapen en chagrijnig was, en dagen waarop de hele klas met de hakken in het zand ging staan. Maar de laatste maanden hebben we vooral heel hard gewerkt voor dat ene doel: het diploma.

De gangen op school zijn nu leeg en kaal. Hier en daar plukjes leerlingen om nog iets in te halen of voor een gesprek met de decaan. Maar het bruisende, het leven is uit de school. Ik breng mijn dagen nu vooral door achter de computer: studiewijzers en planningen voor volgend jaar maken. Kopje koffie erbij, tijd om tussen de middag rustig mijn boterhammetje te eten. Net als bij een gewone baan. Ik mis de stemmen van de leerlingen, het geluid van hun voetstappen. Een school zonder leerlingen is een dood gebouw.

Ik weet het, ik zal straks volop genieten van mijn welverdiende weken vakantie. Maar nu moet ik vooral wennen aan de plotselinge overgang. Wie ben ik als ik geen juf ben? Niemand. Ik lijd onder de eindeschooljaarsblues.

Verloren

2010-06-28T15:39:00.002+02:00

Dagelijks worden we overspoeld met hartverscheurende beelden op tv. Maar weinig is zo hartverscheurend als het beeld van voetbalfans van de verliezende ploeg na afloop van de wedstrijd. Negentig minuten geleden lag de wereld nog aan hun voeten. Ze wisten het zeker, hun ploeg ging winnen, al moesten ze die bal het doel in schreeuwen.

Een gekke pruik of petje is allang niet genoeg meer. Gisteren stonden tussen de Engelse fans in vol ornaat uitgedoste ridders, compleet met maliënkolders en helmen. Eerder golfden de stars&stripes van de Verenigde Staten door het stadion en het groen van de Mexicanen. Het mocht niet baten. Engeland verloor en ook de Amerikanen en de Mexicanen mogen naar huis.

En daar zit je dan. Heb je 2-1, 3-1 of 4-1 verloren, wat maakt het uit. De geschminkte kleuren van de vlag op je wangen zijn uitgelopen. Je pet is ingedeukt, je toeter ligt ergens zes rijen naar beneden. Heb je al die moeite gedaan om helemaal naar Zuid-Afrika af te reizen, waar het nog ijskoud is ook, en dan verliezen die klootzakken op het veld. Stank voor dank.

Verliezen, wie houdt daar nou rekening mee? Als je er vanuit gaat dat je kunt verliezen in het leven, dan kun je beter meteen ophouden. Het is maar goed dat wij mensen onszelf stelselmatig overschatten. We hopen niet alleen, nee we wéten dat we gaan winnen, dat het goed komt, als we ons best maar doen.

Soms loopt het anders, dan heb je alles gedaan wat je kon doen, en verlies je toch. Dat kan onze geest niet aan, hij crasht, weet zich niet meer op te starten. Het zijn de zwartste momenten in het leven. Dus er moet gewonnen worden, en áls we niet winnen, dan moet daar een aantoonbare reden voor zijn. Een blunderende scheidsrechter bijvoorbeeld.

En dan maar weer zoeken naar lichtpuntjes; er is dan wel verloren, en je moest huilen en je zag er niet uit met je doorgelopen schmink. Maar je was wel mooi met je hoofd op tv. Kun je nagaan, het beeld van jouw verdriet is de hele wereld over gegaan. Dat is dan wel weer een hele troost.

Iets vergeten?

2010-06-21T21:52:00.000+02:00

De eindexamens zijn achter de rug, de uitslagen al binnen. Nog nooit in mijn hele bestaan als lerares waren de resultaten zo goed. Ik loop al weken glimmend van trots door de gangen op school. Collega's die het minder getroffen hebben met hun resultaten zijn de grijns op mijn gezicht meer dan zat.

Wie twee klassen minder heeft vanwege de eindexamens, heeft zeeën van tijd over zou je denken. Niet dus. Het is als stoppen met roken. Dan denk je ook dat je een klein fortuin overhoudt aan het eind van de maand omdat je geen sigaretten meer hoeft te kopen. Ook niet waar (schijnt het).

Volgend schooljaar dient zich al weer aan. Wie straks in september goed beslagen ten ijs wil komen, moet nu iets gaan doen. Daarnaast zijn er ook nog artikelen te schrijven, heb ik een computer die eerst geen mail wil ontvangen, maar wel versturen en die later weer wel kan ontvangen, maar ophoudt met ze te versturen. En dan is er natuurlijk ook nog het WK. Heel belangrijk.

Maar er knaagt iets, er is iets. Wat het is, daar kom ik niet helemaal achter. Heel veel tijd om bij dat gevoel stil te staan, heb ik ook niet, want iedere avond val ik uitgeteld in slaap. Ik ken dat zeurderige gevoel, heb het vaker meegemaakt. En als ik zoals vandaag een dag vrij ben, dan daalt het besef in van wat er aan de hand is.

Ik wilde verdieping in mijn leven, toch? Niet alleen maar rennen en jagen, maar stilstaan bij het leven zelf. Ik wilde tijd maken voor God, iedere dag, omdat ik daardoor een gelukkiger mens word. Lezen, gebed, ruimte in mijn hoofd om gedachten te laten ronddwalen. Dàt is wat ik wil, wat ik belangrijk vind. Ik wil niet op een ochtend wakker worden en merken dat het tien jaar later is, zonder dat ik me kan herinneren wat ik in de tussentijd gedaan heb. Zonder dat ik het doorheb, vliegt mijn leven bijkans uit de bocht. Ik voel me schuldig als ik een middagje bij vrienden niets anders doe dan in de zon van een glas wijn genieten.

Monniken bidden zeven keer per dag. Zeven keer per dag moeten zij dat wat ze aan het doen waren; slapen, eten, werken, studeren, laten voor wat het is om naar de kerk te gaan. Dat is niet bedacht uit pesterij. Het steeds weer onderbreken van wat je doet heeft een belangrijke functie: zo zul je niet verdrinken in je bezigheden. Iedere keer, al is het maar een kwartier afstand nemen, maakt dat je leert relativeren en je tijd efficiënt indelen.

Ik ben vooralsnog lang niet zo ver. Stilstaan en afstand nemen vind ik het moeilijkste wat er is. De wereld om mij heen beweegt zich voort in de vijfde versnelling en ik doe daar vrolijk aan mee. Morgen maar 's proberen niet te vergeten wat ik ook al weer zo belangrijk vind in het leven en terug te schakelen naar z'n drie.

Amin

2010-06-08T22:11:00.001+02:00

Maak kennis met Amin, een van mijn leerlingen uit klas 3A3. Amin is groot en rond en sterk als een beer. Zijn bril, waar hij toch al niet zoveel door ziet, is altijd vies. Het lijkt hem niet te deren. In zijn trainingspak kun je hem uittekenen. In zijn zakken een mobiele telefoon, soms twee. Als hij eraan gedacht heeft bij het van huis gaan 's ochtends, is er ook nog wel een pen te vinden in een van die zakken.

Met een spanningsboog van een minuut of twee, is hij een typische 'basisberoeps'-leerling, het laagste niveau van het vmbo. Amin houdt meer van grappen maken dan van leren, meer van praten dan van luisteren, is beter in een ander vertellen wat hij moet doen dan dat hij zelf in actie komt. Maar hij is niet dom, zeker niet. Hij denkt na over de wereld, heeft over alles een goed onderbouwde mening, hij weet wat hij wil.

Ontelbaar zijn de aanvaringen die ik met hem gehad heb. Alleen al de vraag of hij ergens anders wilde gaan zitten in het lokaal, kon leiden tot oorlog. Amin heeft zo zijn eigen plan, en laat zich daar niet van af brengen. Als dat leidt tot verwijdering uit de klas, tot schorsing zelfs, dan is dat maar zo. Hij schrikt er niet voor terug om met wie dan ook in discussie te gaan, tot de directeur aan toe, overtuigd als hij is van zijn eigen gelijk. En het vervelende is, Amin hééft ook meestal gelijk.

Langzaamaan kwamen we erachter dat we van die grote mond en dat gelijk van 'm gebruik moesten maken. Ik stopte met hem te beschuldigen van alles wat niet goed ging, maar spande hem voor mijn karretje; de eerste van de klas die een spreekbeurt moest houden, de school rond om geld in te zamelen voor een goed doel, Amin doet het zonder problemen. Afgelopen maandag stond hij voor veertig leerlingen te vertellen over het project dat ze zouden gaan doen. Hij deed het glansrijk.

Hij heeft geleerd zich in te houden, is rustiger. Het gaat nog wel eens mis, maar hij doet zijn best. En als het even niet gaat, hoef ik hem maar aan te kijken en dan weet hij wat ik bedoel. Van een ongeleid projectiel is hij in een paar maanden tijd veranderd in een fantastisch, lief en uniek kind. Of, eigenlijk was hij dat natuurlijk al, het kwam er alleen niet uit. Als ik Amin zie, weet ik weer waarom ik het onderwijs op deze school zo verschrikkelijk leuk vind.

Over de streep

2010-06-02T21:18:00.010+02:00

Ik geef niet snel adviezen om een bepaalde film te gaan zien of een zeker boek te lezen. Boeken of films waar ik weg van ben, vinden anderen meestal saai en oninteressant, en dat verdraag ik slecht. Maar nu wel een advies om te gaan kijken: op Uitzendinggemist.nl de documentaire Over de streep.

Een groep leerlingen uit een derde klas op een Amsterdamse middelbare school wordt een dag lang onderworpen aan een Amerikaanse methode om elkaar beter te leren kennen. Meer respect voor elkaar en een einde aan pestgedrag is het doel. Spelenderwijs raken de leerlingen, die soms al jaren bij elkaar in de klas zitten, zo vertrouwd met elkaar dat ze meer vertellen dan ze ooit gedaan hebben.

Het is ontroerend om te zien en te horen wat er werkelijk leeft onder deze pubers. Alle stoerdoenerij, alle façades vallen weg. Na deze dag zullen de leerlingen op een totaal andere manier naar elkaar kijken.

De documentaire laat bijna terloops zien wat deze kinderen allemaal meemaken in hun leven. Ik ervaar het ook bij mij op school vrijwel dagelijks. We foeteren op leerlingen omdat ze te laat komen of omdat ze hun huiswerk niet gemaakt hebben. Maar hoe kan dat ook wanneer ze thuis te maken hebben met drank- en drugsproblematiek, geweld, ruzies, mishandeling, ziekte, dood.

De omstandigheden waaronder sommige van mijn leerlingen opgroeien, gaan ieder voorstellingsvermogen te boven. Het zijn bovendien geen enkele gevallen, en dan nog weet je niet altijd wat kinderen verborgen houden voor de buitenwereld. Wat zo bijzonder is, is ze het vermogen hebben om uit iedere denkbare situatie terug te stuiteren. Ze zijn altijd vrolijk, klagen nooit, gaan braaf een te-laatbriefje halen als de conciërge dat van ze verlangt.

Als leraar vergeet je gemakkelijk dat zij het niet zo getroffen hebben, zoals ik toen ik vijftien was. De tijd en energie ontbreekt me soms om iedereen de aandacht te kunnen geven die die verdient. Maar ik weet uit ervaring dat achter ieder kind een verhaal zit dat vaak heel anders is dan die stoere buitenkant zou vermoeden.

Voor velen is school de enige plek waar het veilig is, waar ze vrolijk kunnen zijn, waar ze zichzelf kunnen zijn, en zelfs daar is het niet altijd veilig. Over de streep laat een doodgewone school met doodgewone leerlingen zien op een buitengewone wijze. Ga het bekijken!

Zegen of vloek?

2010-05-30T22:32:00.002+02:00

De volgende tekst is een 'column', uitgesproken tijdens een debat gehouden op zondag 30 mei, met dominee Jacobine Geel, essayiste Nahed Selim en mijzelf over het onderwerp 'Religie: zegen of vloek voor de vrouw' in het Rijksmuseum Twenthe in Enschede.

Vandaag debatteren we over een stelling, 'Religie: zegen of vloek voor de vrouw', die er alle schijn van heeft op een gemakkelijke manier beantwoord te kunnen worden. Namelijk, we kunnen allemaal wel een flink aantal voorbeelden noemen van situaties waarin religie een middel was, of is, om de vrouw te beknotten, binnen te houden, te onderdrukken, te kleineren. In de geschiedenis en in het heden is de religie veelvuldig gebruikt als stok om mee te slaan, en de vrouw lijkt vaak favoriet te zijn als slachtoffer.

Maar, we moeten de stok en degene die de stok vasthoudt, niet met elkaar verwarren. De stok, dat is de religie, en die hem vasthoudt, dat is in zowel heden als verleden, de machthebber, de sterkste, degene met de grootste bek, en vaak de man. Maar we hebben het er vandaag niet over of mannen een zegen of vloek zijn voor vrouwen, maar of de religie dat is. We onderzoeken vandaag dus de stok. Is dat inderdaad een afschrikwekkend marteltuig?

Ik ben geen theoloog, en geen bijbelwetenschapper, dus voor geleerde uitspraken op het religieuze vlak, moet u niet bij mij zijn. Ik heb Nederlands gestudeerd, dus ik kan wél lezen. Dat doe ik dan ook graag en zo veel mogelijk. Soms verdenk ik mezelf van het feit dat de religie mij zo aanspreekt is, omdat ik de verhalen zo mooi vind. Die gaan in veel gevallen over mensen, individueel of als groep, die als minderheid tegen de massa, de overheerser moeten vechten. Denk aan: Abraham en Sara die in Kanaän moeten zien te overleven, Jozef die in Egypte leeft, David die tegen Goliath strijdt, Job die het moet opnemen tegen zijn vrienden, grote profeten als Elia, Jeremia en de auteur van het bijbelboek Prediker die vaak slechts roependen in de woestijn lijken. Ook is er natuurlijk de naamgever van het christelijk geloof, Jezus zelf, die het moet opnemen tegen de Farizeeën en schriftgeleerden. En niet alleen tegen hen, zelfs zijn eigen familie wantrouwt hem. Tenslotte hebben ook Jezus’ volgelingen het bepaald niet gemakkelijk gehad.

In de bijbel, het enige werkelijk tastbare ‘bewijs’ van het christelijk geloof, wordt niet zozeer de vrouw onderdrukt, maar veeleer iedereen die afwijkt van de heersende norm! Toch is diezelfde bijbel er het bewijs van dat mensen, ondanks alle ontberingen en onderdrukking, zich bleven vastklampen aan dat geloof. Waarom deden ze dat?

Ik kan mijzelf dezelfde vraag stellen: waarom hang ik een geloof aan – ik ben katholiek – dat onderdrukking en hiërarchische verhoudingen en alle ellende die daarmee samenhangt, in de hand lijkt te spelen? – Ik wil het blijven hebben over die stok waarmee mensen geslagen worden, en niet degenen die de stok vasthouden. De huidige staat van het instituut RK-kerk is niet anders dan meelijwekkend, in mijn ogen – Nee, het gaat mij om de religie. Om het geheel van wijsheden en regels, van levenslessen en handreikingen. Vormen dié vloek of zegen voor mij als vrouw, als mens? Geven die een steun in de rug of is het een hand die mij neerdrukt? Een zachte bries of een verwoestende orkaan? Daarover kan ik kort zijn. Mijn geloof, mijn religie maakt mij een gelukkiger, heler, evenwichtiger mens dan ik zonder dat geweest zou zijn. Daar ben ik van overtuigd.

Natuurlijk, ik heb veel geluk gehad. Ik heb voor alles het geluk gehad dat ik op jongvolwassen leeftijd zélf heb kunnen kiezen. Met mijn volle verstand, in alle vrijheid. Ik heb heel bewust in mijn geloof tijden van euforie kunnen meemaken, wittebroodsweken nadat ik op mijn vierentwintigste was toegetreden tot de katholieke kerk. Als ik geen zin heb om naar de kerk te gaan, of mij aan welke regel dan ook te houden, dan is er niemand die mij dwingt. Het geloof is voor mij uitsluitend een bron van levenswijsheid die ik nodig had, die ieder mens volgens mij nodig heeft. Het geeft richting en zin aan mijn leven, die volgens mij ook ieder mens nodig heeft.

De personages uit de Bijbel zijn als goede vrienden voor me, die mij wijze raad en bemoediging geven. Van Sara, die zo lang op een nakomeling heeft moeten wachten, leer ik geduldig te zijn, ook als dat heel moeilijk is. Je hoort haar niet roepen: ‘Ik heb recht op een kind!’, zoals ik vaak vind dat ik ‘recht’ heb op dingen, iets ‘verdiend’ heb. Van Ester leer ik niet bang te zijn om voor mezelf op te komen, om iets te wagen, mijn eigen weg te gaan. En Maria is voor mij een toonbeeld van iemand die vertrouwen heeft in de loop der dingen, die zich niet van haar stuk laat brengen door onverwachte gebeurtenissen, die haar eigen plannen opzij kan zetten.

Het geloof is geen geluksmachine; Maria die de engel een ‘begenadigde vrouw’ noemt, zal haar eigen zoon zien sterven aan een kruis. Toch was het geloof voor haar, en is dat voor mij en zo vele, vele anderen een bron van inspiratie en geluk. Ik realiseer me, dat dat echter niet voor iedereen geldt, man of vrouw. Ik zou het iedereen toewensen.

Pinksteren

2010-05-24T16:20:00.009+02:00

Pinksteren. Het is maar goed dat dit feest achteraan in het rijtje van de kerkelijke feesten staat. Het liturgisch jaar begint met Kerst. Een kindje wordt geboren; lekker overzichtelijk. Dan komt Pasen, dat is al een stuk ingewikkelder. Hoe stel ik me die verrijzenis voor? Wat is de boodschap? En nu is het dan Pinksteren waarmee we 'de uitstorting van de heilige Geest' vieren. Daar kunnen we ons echt niets meer bij voorstellen, laat staan dat duidelijk is wat de bedoeling ervan is.

Meestal zie ik Pinksteren maar als een soort officiële afsluiting van de paastijd. De paaskaars die een aantal weken heeft gebrand wordt met een groot gebaar gedoofd. Dat was het weer voor dit jaar. Net zoiets als de afsluitingsceremonie van de Olympische spelen.

Maar het leuke van het geloof is, dat soms ineens zich nieuwe inzichten kunnen voordoen. Zo bedacht ik gisteren in de kerk dat Pinksteren eigenlijk heel veel te maken heeft met overgave. We zingen verschillende malen, iedere keer weer een beetje anders, of de Geest wil komen, ons wil vervullen. We bidden dat wijsheid ons deel mag worden, en genezing, licht en warmte, genade en liefde.

Allemaal zaken die ik zelf niet kan 'maken', die er niet vanzelfsprekend zijn. Het zijn dingen die mij gegeven moeten worden, waarvan ik hoop dat ze mij ten deel zullen vallen. Ik kan ze nergens gaan halen, nergens kopen. Ook kan ik ze niet 'verdienen' als ik maar goed genoeg mijn best doe.

Liefde en geluk, wijsheid en troost zijn dingen die je overkomen, zomaar, zonder dat je het had verwacht. Je kunt er vurig op hopen, je kunt ze proberen af te smeken, of het op een akkoordje proberen te gooien met God. Maar zo werkt het niet, je moet rustig wachten tot de Geest ze je geeft.

Kan ik dan niets anders dan passief afwachten? Nee, God houdt niet van passief. De belofte van Gods cadeautjes moet ons scherp houden. Dat is wat we doen met Pinksteren. Wat is het toch een mooi geloof.

De grote dag

2010-05-18T21:45:00.000+02:00

Een jaar lang hebben we geoefend, geoefend en nog eens geoefend. Werkwoordspelling, schrijfvaardigheid, woordenschat, begrijpend lezen, samenvatten; alles ter voorbereiding op het eindexamen. En vanmorgen om 9 uur was het zover. Gisteren heb ik als een huisarts nog spreekuur gehouden; ieder half uur een nieuwe patiënt om de puntjes op de i te zetten. Gisteravond al mijn achtendertig examenkandidaten nog gebeld om zeker te zijn dat ze op tijd zouden komen.

Vanmorgen half 9. De kantine is gevuld met nerveuze leerlingen. 'Juf, juf, hoe is de indeling van een brief ook al weer?' 'Wat moet ik doen als ik naar de wc moet?' 'En als mijn pen nou leeg is, en mijn zes reservepennen ook, wat dan?' Het is de enige dag in het jaar waarop álle leerlingen een pen bij zich hebben.

Tien voor 9. We dalen af naar de gymzaal. Tafels en stoelen staan in lange rijen opgesteld. Ieder zoekt zijn plaats. Vooral de meisjes zijn hypernerveus, zoeken bevestiging bij mij. Ik zeg dat het wel goed zal komen, we hebben er alles aan gedaan. De enveloppen gaan open, het werk wordt uitgedeeld en zo'n tweehonderd hoofden buigen zich over de examenopgaven. Je hoort wel eens zeggen dat kinderen lief zijn als ze slapen; ze zijn nog liever als ze examen aan het maken zijn. Ze werken of hun leven ervan afhangt, en dat doet het in feite ook.

Al snel daarna een schok: Ildem is er niet! Ik heb haar gisteren nog gesproken. Ze was vol vertrouwen en zei dat ze al om 8 uur op school zou zijn. Waar is ze? Zit ze vast in een bus met een lekke band? Ligt ze onder de tram? De examencoördinator gaat naar huis bellen. Een half uur later pas verschijnt ze. Ik kijk haar aan en ze barst in tranen uit. Ik neem haar mee naar buiten. Ze had de wekker gezet, maar hij is niet afgegaan. Ze is totaal in paniek. Ik eigenlijk ook, maar laat dat niet merken. Ik troost haar, ze moet toch aan het examen gaan beginnen. Een bekertje water, een zakdoek om de ergste tranen weg te vegen. Dit zal ze haar hele leven niet meer vergeten, maar dat weet ze nu nog niet.

Om 11 uur gaan de pennen neer. Het viel mee, geen grote verrassingen, het was te doen. Met rode konen verlaten mijn leerlingen het slagveld. Dat was één, de kop is eraf.

Quote van de dag

2010-05-14T15:17:00.000+02:00

Zakaria zit een beetje te rotzooien, voert bijzonder weinig uit. Ik heb hem al een paar keer aangespoord om aan het werk te gaan. Zonder resultaat. Dan maar even streng zijn. 'Zakaria, ik kom over vijf minuten bij je terug, en dan is je werk af!'
Reactie van Zakaria: 'Maar juf! Ik ben geen Ferrari!'

Ode aan de Nikè van Samothrake

2010-05-11T21:44:00.002+02:00

Ze staat op een sokkel die op een schip lijkt. Ze staat onder machtige bogen van zacht gekleurd kalksteen. Maar dat alles valt nauwelijks op. Al je aandacht wordt naar haar getrokken. Machtig troont ze boven je uit als je de trappen van de Denon-vleugel van het Louvre bestijgt.

Alleen een museum zo immens en overweldigend als het Louvre kan haar tot haar recht laten komen. Hoe groot zal ze zijn? Drie meter? Vier, vijf, zes? Het is moeilijk te zeggen. Ze heeft de ruimte nodig om haar macht te vertonen. Op iedere andere plaats zou zij alles om haar heen met haar uitstraling verpulveren.

De wind blaast haar kledij dicht tegen het welgevormde lichaam aan. Het is nat van het opspattende water. Flarden stof plakken aan haar benen, haar heupen, haar borsten. Maar ze staat sterk, recht vooruit. Het is niet erg dat haar hoofd ontbreekt, want je weet hoe het eruit gezien heeft: fier en opgeheven. Dat kan niet anders. Haar armen zal ze strijdlustig ten hemel geheven hebben. Dit is geen vrouw waarmee te spotten valt.

Ik houd normaal gesproken niet zo van beelden. Kan er niet veel anders van vinden dan dat ze knap gemaakt zijn. Ze raken me niet. Maar deze Nikè van Samothrake overdondert mij iedere keer weer als ik naar haar ga kijken. Vorige week was het weer zover. Ik stond onderaan de trap en keek naar haar op. Ademloos.

Een gezicht

2010-05-04T17:02:00.004+02:00

Lange tijd had ik helemaal niets met Jezus. Ik vond hem in de evangelieverhalen altijd zo moralistisch overkomen. Zo betweterig. Het braafste jongetje van de klas dat ons allemaal bij de les probeert te houden. En dan die afbeeldingen van hem. Het baardje, het zegenende vingertje. Zelfs op plaatjes waarop hij aan het kruis hangt, vond ik hem nog een vervelende vent.

God, daar kon ik tenminste mijn fantasie op loslaten. God was lekker vaag, lekker abstract. God is liefde, maar God jaagt ook tien plagen over de Egyptenaren. Hij zegt niet veel en is er toch. God was voor mij de ideale romanheld, heel anders dan Jezus.

Tot ik bovenstaand plaatje ontdekte. Het stond op de boekjes van de dagsluiting die we iedere avond in het klooster gebruikten. Vaak moesten we even wachten om te beginnen tot de hele ploeg zusters compleet was, en dan keek ik naar dit plaatje.

Het is Jezus, overduidelijk, maar zo anders dan de gangbare afbeeldingen. Geen vingertje, dat in ieder geval. En die baard valt op dit plaatje ook wel mee. Later kwam ik erachter dat het geschilderd is door de Franse expressionist Georges Rouault.

Hier gaat het niet om 'waarheidsgetrouwheid' of 'historiciteit'. Godzijdank. Rouault heeft een Jezus weten af te beelden die voor mij geloofwaardiger is dan al die andere bij elkaar. Een man, een mens die je indringend aankijkt. Niet be- of veroordelend, niet uit op het uitdelen van rapportcijfers.

Dit is het gezicht van een mens die mij ziet. Niets meer dan dat. Hij ziet zonder te oordelen, hij is aanwezig zonder zich op te dringen, hij loopt met mij mee, maar laat mij vrij mijn eigen weg te gaan. Zo is Jezus voor mij. En dat allemaal door een plaatje.

Helpdesk

2010-05-01T20:48:00.006+02:00

Voor alle computernerds, digibeesten, iPhoneverslaafden en alle andere aanbidders van alles waar een stekker aan zit. We hebben allemaal wel van die dingen thuis in kasten staan, die bij mij - en ik weet dat ik niet de enige ben - tegenwoordig vooral als behang dienen.

Voor de fans

2010-04-29T14:22:00.000+02:00

Deze maand in het blad Happinez:

Soft

2010-04-25T22:30:00.001+02:00

In een volstrekt verseculariseerde krant als de Volkskrant kwam ik dit weekend de volgende artikelen tegen: twee stukken over stilte, een over spiritueel leiderschap en een over het verschijnsel van de menselijke identiteit. Natuurlijk ging het in de krant ook over Geert Wilders, vulkanen op IJsland en over Afghanistan, maar toch.

'Soft' zijn, aandacht hebben voor de binnenkant is niet langer een schande. Sterker, het is een pré om je eigen zachte kanten te tonen. Wouter Bos spande dit weekend de kroon door in dezelfde krant er vierkant voor uit te komen: 'Ik ben een softie,' riep hij triomfantelijk.

Bij mij op school is het management op cursus geweest, en sindsdien denken ze in kleuren. Wie 'blauw' is in zijn leiderschap, legt vooral de nadruk op de regels en procedures. Als je als manager 'rood' bent, staat de mens voor jou voorop. Je kunt ook nog geel of wit of groen zijn. Maar wie niet op z'n minst een beetje rood is, kan het wel vergeten.

Ik houd er wel van, dat we een beetje lief zijn voor elkaar. In het klooster, waar ik lang geleden een jaar heb doorgebracht, was het aardig zijn voor elkaar tot kunst verheven. Mijn ouders werden ontvangen alsof de koninklijke familie op bezoek kwam, zo hartelijk. Terwijl de zusters nog honderd andere dingen te doen hadden, kwam er steevast koffie en taart op tafel en werd er uitgebreid gekletst. Niet alleen bij mijn ouders, maar bij die van alle dertig zusters!

Het is een mooi gebaar om je eigen prioriteiten en plannen even opzij te zetten voor een ander. Dat is eigenlijk helemaal niet soft. Sterker, het valt soms niet mee om te zien wat een ander nodig heeft én om daarnaar te handelen. Soft is hard werken. Soft is levenskunst. Soft is cool!

Ode aan Freeman Dyson

2010-04-20T21:27:00.000+02:00

Freeman Dyson is een natuurkundige van het kaliber Einstein. Hij deed onderzoek naar de kwantummechanica, de fysica, gammastraling, en nog veel meer. Ook weet hij veel van het heelal. Dyson ziet er zelf een beetje uit als een buitenaards wezen, nog het meest als een Gremlin.

Het bijzondere van deze man is, dat hij niet alleen hele mooie (maar meestal onbegrijpelijke) dingen zegt over de fysica; hij is ook een gelovig mens. Een gelovig mens op de manier waar ik van houd: godsdienst is voor hem geen wiskunde, geen wetenschap, geen optelsom. Hij verwondert zich over de schoonheid van het alles om zich heen, en vermoedt dat God, wie of wat dat ook is, daar iets mee van doen heeft.

Uit een toespraak die hij in 2000 hield:

"I am content to be one of the multitude of Christians who do not care much about the doctrine of the Trinity or the historical truth of the gospels. Both as a scientist and as a religious person, I am accustomed to living with uncertainty. Science is exciting because it is full of unsolved mysteries, and religion is exciting for the same reason."

Meisjesklas

2010-04-15T20:28:00.000+02:00

Bij ons op school kunnen de leerlingen kiezen uit twee beroepsrichtingen: economie en zorg&welzijn. Zorg&welzijn is te vergelijken met de vroegere huishoudschool. Natuurlijk zijn het vooral meisjes die voor deze richting kiezen. Ik had er nooit iets mee te maken omdat ik lesgeef in het team economie, een richting waarin het aantal meisjes en jongens elkaar ongeveer in evenwicht houdt.

Dit jaar moest ik eraan geloven: ik zou ook een zorg&welzijnklas voor mijn rekening gaan nemen. Ik had er weinig zin in; tijdens de pauzes zijn het meestal de meiden die het meeste lawaai maken. De jongens stellen zich tenminste niet zo aan. En als ze iets doen, kun je tegen ze zeggen dat ze moeten kappen, en dat doen ze meestal dan ook. Meisjes niet. Die kunnen je aankijken met een blik van 'val dood' waarna ze rustig doorgaan met hun hysterische gedrag.

De klas die ik kreeg stond bekend om de dagelijkse onderlinge ruzies. Esra moest ik niet in de buurt van Rinalda zetten, want dat zou geheid misgaan; Fadoua en Ikram waren soms dikke vriendinnen, maar vaak ook niet; Fatiha was Dominique al een paar keer aangevlogen. Gezellig.

Maar de eerste les ging goed. Spontaan begonnen ze me te vertellen over de problemen van vorig jaar, en ze spraken gezamenlijk het voornemen uit dat dit jaar anders zou worden. Dat werd het. Niet dat er nooit meer geruzied werd, het zijn tenslotte meisjes, maar toch.

Het is een stel theemutsen bij elkaar. Ik lach in stilte als ik zie hoe anders ik deze klas moet aanpakken dan mijn andere groepen vol stoere knullen. Die kan ik gewoon zeggen dat er vandaag hard gewerkt moet gaan worden. Als er naar mijn zin te veel gerommeld wordt, sla ik met mijn vuist op tafel en dan is het klaar.

Zo niet met 4V1. De dames komen op hun dooie gemak binnen wandelen. Ze moeten eerst elkaar begroeten, alsof ze elkaar al weken niet gezien hebben. De gebeurtenissen van het afgelopen uur worden minutieus onder de loep genomen. Dan moet de outfit van de juf bestudeerd worden. Kan het ermee door vandaag? 'Goh juf, u ziet er wel een beetje moe uit. Laat naar bed gegaan? En wat heeft u dan gedaan gisteravond?'

Langzaamaan probeer ik de dames ertoe te bewegen hun spullen te pakken en te gaan zitten. Het moet vooral niet te snel gaan, want dan gaat de groep als één blok op de rem staan, en is er de rest van het uur geen beweging meer in te krijgen. Het is de kunst om zo ongemerkt mogelijk tot de les over te gaan. Zonder dat ze er erg in hebben, zijn ze dan ineens aan het werk gegaan. Als ik geluk heb, houden ze dat een kwartiertje vol. Tot het moment dat er ineens eentje opschrikt: hé, we zijn aan het werk! Dat is de bedoeling niet. Op dat moment kan ik weer van voren af aan beginnen met het masseren van de groep.

Examen

2010-04-11T13:55:00.003+02:00

Allereerst mijn oprechte excuses aan u, lezer, voor het uitblijven van een stukje de afgelopen week. Een van de beloningen die ik mijzelf toegezegd had na de Vasten, was de aanschaf van een iPhone. Wekenlang heb ik ernaar toe geleefd en Jezus was nog niet verrezen, of het kleinnood was in mijn bezit. Ik ben er niet meer van weg te slaan. Vandaar dat de rest van mijn leven, waaronder het schrijven van blogjes, even op een laag pitje heeft gestaan. Dank voor uw begrip.

Over iets meer dan een maand beginnen de eindexamens. Ik heb dit jaar twee examenklassen, en de oplopende spanning is voelbaar. Ineens hoor ik leerlingen dingen zeggen als: 'Juf, als we goed werken, mogen we dan wat langer blijven?' Of: 'Heeft u nog wat extra opdrachten voor me voor het weekend?'

Niet alleen de leerlingen raken zenuwachtig; ik evenzeer. We doen in de les niets anders meer dan oude examens maken en bespreken. En hoewel ze het niet slecht doen, zijn er dingen waar ik in deze laatste weken graag veel uitgebreider bij zou willen stilstaan.

Het is een strijd die ze niet kunnen winnen. Een tekst van een aantal jaar terug begint met de zin: 'Het is vijf voor twaalf voor de Afrikaanse olifant.' In een andere tekst staat: 'De artsen maken het wel erg bont.' Of: 'Nederlanders verhuizen niet halsoverkop naar het buitenland.' Vijf voor twaalf, het bont maken, halsoverkop. Het had er net zo goed in het Chinees kunnen staan; mijn leerlingen hebben geen idee wat het betekent. Dit idiomatisch taalgebruik is voor mijn leerlingen een onneembare hobbel, en het stikt ervan in onze geschreven taal.

Het enige wat ik met mijn klassen kan doen, is de meest voorkomende uitdrukkingen bespreken. Verder leer ik ze trucjes hoe ze een vraag kunnen beantwoorden die ze eigenlijk niet begrijpen, over een tekst die ze eigenlijk niet begrijpen. Ik moet zeggen, dat doen ze verbazingwekkend goed.

Zo staan deze weken in het teken van sleuren. Ik sleur mijn leerlingen door de examenvragen heen. Wat is de vraag? Waar denk je dat het antwoord zou kunnen staan? Hoe kun je weten wat het in ieder geval niet moet zijn? Op welke signaalwoorden moet je letten? Het is taaie stof en het is oersaai. Als een ouderwetse onderwijzer dicteer ik wat ze moeten weten. Maar ze zijn tot in hun tenen gemotiveerd en geconcentreerd. Nu kan ik ze nog helpen, uitleggen, hun hand vasthouden. Straks, als ze achter een tafeltje in de gymzaal zitten moet ik ze loslaten, en dan moeten ze het helemaal zelf doen.

Even wat anders

2010-04-06T21:26:00.003+02:00

Zo. Na al die vroomheid van de afgelopen weken even wat
anders:

Het licht dat doorbreekt

2010-04-04T19:52:00.000+02:00

De paaswake is een bom vol symboliek. Wie op deze avond nietsvermoedend naar de kerk gaat, heeft geen idee waar het over gaat. De boodschap van de nachtmis met Kerst is simpel: er is een kindje geboren op aarde, klaar. De paaswake daarentegen is een bonte lappendeken van gebeurtenissen.

De elementen uit de natuur spelen een grote rol: licht, vuur, water. Er worden lezingen gelezen die gaan over schepping, bevrijding en verlossing. De engelen, heiligen en martelaren worden aangeroepen. Dat alles staat in het teken van het grote ontwaken, het nieuwe leven, het Licht met een hoofdletter.

Buiten regent het pijpestelen en denderen de trams als vanouds voor de kerk langs. Binnen steken wij onze kaarsjes aan de grote paaskaars aan. De donkere kerk baadt plotseling in een zee van kaarslicht. Er is voor mij geen houden aan: ik laat me meeslepen op de stroom van vreugdevolle klanken; de langgerekte Alleluia's die voor het eerst sinds zeven weken weer klinken. De jubelzangen die uitbarsten als een bloem die uit de knop barst.

Natuurlijk is de wereld nog hetzelfde als we na tweeëneenhalf uur naar buiten stappen, maar toch is alles anders. Het is Pasen!

De dood van een mens

2010-04-02T22:15:00.000+02:00

Geen kaarsen, geen bloemen. Geen kleurrijke gewaden, geen wierook. Geen orgelmuziek, geen vrolijke stemmen. Het is 4 mei in de kerk. Het is leeg en donker, kaal en doods. De kerk is geen kerk meer, maar slechts een leeg gebouw zonder functie. Zoiets als een veilinghal voor bloemen in november.

Wat ons rest is de dode te betreuren. En niet alleen die ene. De kern van de dienst is de lange voorbeden. Voor allen die lijden: de slachtoffers van aardbevingen - niet alleen die van Haïti en Chili, maar ook die van Pakistan, die allang vergeten zijn, de armen - niet alleen in Afrika, maar ook recht onder onze ogen, de slachtoffers van oorlogsgeweld en twisten om macht, de zieken, de eenzamen, de misbruikten, de mensen die niet gehoord, niet erkend, niet geliefd worden. Maar we bidden ook voor onszelf, omdat wij anderen dat leed aandoen, en omdat ons leed aangedaan wordt. We bidden voor de natuur en de wereld om ons heen die we schaamteloos uitbuiten.

Nee, het is geen vrolijke boodschap vandaag. Het is een boodschap waar we het liefst met een grote boog omheen lopen. Het leed dat dagelijks aan ons voorbij trekt, maar dat we niet willen zien. Vandaag worden we hardhandig met onze neus op de feiten gedrukt; kijk naar wat er om je heen gebeurt en draai je niet om als wat je ziet niet fraai is. Dat is de boodschap van Goede vrijdag.

Al het lijden, al het verdriet samengebald in het gebroken lichaam van één mens. En ik sta erbij en kijk ernaar. Wat is mijn rol in dit schouwspel? Hier zijn geen woorden voor, hier past slechts stilte.

De laatste loodjes

2010-03-31T21:22:00.000+02:00

Het zit er bijna op, de vasten. Over een paar dagen mag ik weer zo veel zakken M&M's naar binnen werken als ik wil. Die leuke zomerschoenen waar ik zo naar verlangde zijn niet meer nodig nu de lente naadloos in de herfst overgegaan lijkt te zijn.

Het is snel gegaan, de afgelopen zes weken. Terugkijkend ben ik weer heel blij dat ik het gedaan heb. Het vasten drukt me met mijn neus op de feiten. De feiten over hoe ik in elkaar zit, welteverstaan. Niet snoepen, geen alcohol, geen nieuwe schoenen, al die dingen die je in de vasten moet laten, dat is eigenlijk niet zo moeilijk. Wat je moet doen, is daarentegen des te lastiger vol te houden.

Vasten is geen dieet, het is geen sport, het is geen wedstrijdje in uithoudingsvermogen. Vasten is ruimte maken in je leven en in je hoofd, het is je aandacht weer eens scherp richten op wat belangrijk is, grote schoonmaak houden van binnen. Dát is pas moeilijk. Want werk en verplichtingen, e-mail en telefoon, televisie en internet zijn er nog allemaal. Dus de ruimte die het vasten schept stroomt zo weer vol met andere 'opvulling'. Als een kuil op het strand die vanzelf steeds weer volloopt met water.

Mijn vastenboek is nog niet uit. Schandalig. De brief die ik aan een dierbare vriendin wilde schrijven, is nog steeds de deur niet uit, mijn oudoom die ik al maanden niet gesproken heb, heb ik nog steeds niet bezocht. Maar ook die dingen horen bij het vasten, en daar ben ik dus weer behoorlijk in tekort geschoten.

Toch was het goed, heel goed. Ik heb vaker de computer uitgezet als ik er eigenlijk niets op te zoeken had, ik ben weer wat bewuster gaan leven, en bovenal: het gevoel van opwinding dat het straks Pasen wordt, is bijna tastbaar. Ongemerkt leef je naar die nacht toe waarin het grote paasvuur ontstoken en de ban gebroken zal worden. Pasen! Een feest is pas echt een feest als je er intens naartoe geleefd hebt.

Het meest intense 'ernaartoe leven' komt nog. Morgen is het Witte donderdag, de dag van het verraad aan Jezus, de uren van zijn immense verlatenheid en tenslotte zijn overlevering. Voor mij wordt het de meest bizarre Witte donderdag ooit: eerst naar de kerk om te herdenken en te waken. Daarop aansluitend: schoolfeest. Dat mijn leven vol tegenstellingen is, daar ben ik wel aan gewend. Maar zó tegengesteld, dat gaat wel erg ver.

Palmzondag

2010-03-28T22:22:00.004+02:00

Één week per jaar ben ik bijzonder religieus. Die week is vandaag aangebroken met de viering van Palmzondag. Een week per jaar geen twijfels, geen vragen, geen 'hoe zit dat nou precies' of 'wat moet ik ermee'. De lijdenstijd van Jezus raakt mij ieder jaar weer op een manier die mijn verstand te boven gaat. De viering van de intocht van Jezus in Jeruzalem duurde vandaag een goede twee uur. Twee uur lang liepen de rillingen over mijn rug. God mag weten hoe dat komt.

Misschien is het toch niet zo gek; het verhaal dat deze week verteld wordt, is zó krachtig dat je niet hoeft te geloven om ervan onder de indruk te raken. De evangelisten voeren een man op, trouw aan zijn intuïtie en zijn gevoel voor rechtvaardigheid, door de machthebbers met de nek aangekeken omdat hij zich weigert aan te passen aan de heersende normen. Hij betreedt het hol van de leeuw: Jeruzalem, omdat hij weet dat daar de strijd beslecht moet gaan worden. Hij komt te staan tegenover de stadhouder, die hem, omdat de menigte erom schreeuwt, veroordeelt.

Wie heeft hier de macht? Pilatus, omdat hij kan beslissen over het leven van Jezus? Of is het Jezus die door zich te laten veroordelen, het gebrek aan karakter van Pilatus blootlegt? Pilatus is bang voor een slapjanus uitgemaakt te worden; om aan de hoon van het volk te ontkomen, doet hij wat van hem verwacht wordt, tegen zijn zin in.

In de kerk lopen we met palmtakken in de hand, we zingen melodieën die alleen op deze dag gezongen worden. Alles is gericht op het aanschouwelijk en invoelbaar maken van de eindeloze heldenmoed van deze mens. Zijn lijden is onvermijdelijk, en hij weet het. Toch wijkt hij niet af van het pad dat hij ingeslagen is. Pilatus en al de andere angsthazen, de formalistische scherpslijpers, de hypocrieten en de cynici, de machtswellustelingen en de verloochenaars van alles wat mooi en goed is, zullen het onderspit delven. Maar zover is het nog niet. Vandaag staat Jezus, van God en iedereen verlaten, voor de grootste opgave van zijn leven: ondanks alles trouw blijven aan zichzelf.

Een engeltje en een duiveltje

2010-03-22T21:17:00.001+01:00

Ik houd niet van processies, ik houd niet van religieus vertoon, en ik houd al helemaal niet van mensenmassa's. Toch loop ik graag de Stille omgang. Afgelopen zaterdagnacht was het weer zover. Met zo'n achtduizend andere idioten liep ik in het holst van de nacht een rondje door de binnenstad van Amsterdam. Gelukkig was het droog; ik heb deze mini-bedevaart vaak genoeg in de stromende regen gelopen.

De Stille omgang is een katholiek overblijfsel dat een wonder uit de veertiende eeuw in herinnering brengt. Destijds was er een zieke man die de hostie van de pastoor ontving. Omdat hij ziek was, braakte hij hem weer uit. Het braaksel werd door de meid in het vuur gegooid, en o wonder, de hostie bleef boven het vuur hangen en verbrandde niet. Zoiets, geloof ik. Als u het hele verhaal wilt weten, moet u maar even googlen.

Busladingen vol mensen uit alle hoeken van het land komen een keer per jaar midden in de nacht naar Amsterdam om daar naar de mis te gaan en vervolgens een rondje door de stad van ongeveer een uur te lopen. Daarna gaan ze weer naar huis. Een paar jaar geleden heb ik me voor het eerst bij hen aangesloten. Ik dacht, ik moet het toch een keer meegemaakt hebben om te kunnen zeggen dat het vreselijk is.

Maar het was helemaal niet vreselijk. Het eerste wat mij opviel was, dat al die mensen heel normaal uit ogen keken. Geen spoor van eng religieus fanatisme. Ook vond ik het bijzonder om in stilte dwars door de uitgaansbuurt van de binnenstad te lopen. Als een stil, maar krachtig teken. Ik pas met het grootste gemak tussen het kroegvolk, maar deze nacht even niet. Een nacht per jaar sta ik 'aan de andere kant'. Het maakte mij trots.

Zaterdagnacht had ik het zwaar. Ik liep de tocht met een cameraploeg in mijn kielzog (hierover later meer). Ik had de ploeg ervan overtuigd dat het heel bijzonder was, maar al snel werd duidelijk dat ze er niets aan vonden. Bovendien riep iemand, toen wij voorbij kwamen, 'kinderverkrachters'. De pijnlijke realiteit van dit moment.

Zo werd een rondje lopen door Amsterdam een goede test voor de trouw aan mijn geloof: kan ik, ondanks een mokkend gezelschap en een verwensingen scanderend publiek, mijn trots bewaren? Durf ik nog steeds ervoor uit te komen dat ik om onverklaarbare redenen graag tussen die sjokkende menigte loop? Of pas ik me aan, zet ik mijn stoere gezicht op en doe ik er wat lacherig over, om maar niet buiten de boot te vallen?

Op mijn linker- en rechterschouder zaten een engeltje en een duiveltje. Het engeltje vond dat ik mijn hart moest volgen, het duiveltje zei dat ik daar totaal voor gek liep. Een pittige strijd werd op mijn schouders uitgevochten.

Cadeautje

2010-03-19T22:12:00.004+01:00

Mijn collega Christiaan en ik voeren met de leerlingen van klas 3A3 zogenaamde evaluatiegesprekken. Het is het einde van het tweede trimester, het paasrapport komt eraan. Met iedere leerling apart voeren we een 10-minutengesprek over hoe het de afgelopen periode gegaan is.

We vragen wat ze van hun eigen werkhouding en motivatie vinden, wat er goed gaat, wat er beter kan. We willen van ze weten hoe ze hun eigen gedrag in de klas beoordelen, en ook wat ze van ons, de leraren, vinden. Of ze tips voor ons hebben, en wat ze nog willen leren.

Hoewel het niet de eerste keer is dat we zulke gesprekken voeren, zijn we toch weer totaal overrompeld door de eerlijkheid en het zelfinzicht van de leerlingen. Wie verwacht dat een veertienjarige uit zichzelf zegt dat 'school geen spelletje' is, of dat hij voortaan apart zal gaan zitten om geconcentreerder te kunnen werken?

Met Yassine hebben we de afgelopen tijd veel aanvaringen gehad. Hij spookt van alles uit, als hij denkt dat wij niet kijken, en geeft vervolgens een ander de schuld. Toen hij zichzelf tijdens het gesprek van vandaag een rapportcijfer moest geven, was dat cijfer niet zo hoog, omdat hij vond dat hij niet altijd even eerlijk was geweest. Serap bekende dat ze niet zo goed achter de computer haar werk kan doen, omdat ze dan al snel op MSN verzeild raakt, en vervolgens niet meer aan haar schoolwerk denkt. Ze concludeerde dat het beter is om gewoon aan tafel te komen zitten.

Dit trimester zijn we begonnen met een systeem dat de leerlingen zelf hun werk kunnen inplannen, zolang het aan het einde van de week maar af is. Dat had de eerste weken tot gevolg dat het op vrijdagmiddag steevast oorlog was, omdat driekwart van de klas moest nablijven om de taak af te maken. Daarna zagen we ze langzaam groeien: ze gingen hun werk plannen, gingen zelfstandig aan de slag. We hoefden ze niet meer te vertellen om aan het werk te gaan. De afgelopen tijd ging het zelfs zover dat ze klaagden als er wel eens een uurtje uitviel. Hoe moesten ze dan hun weektaak af krijgen?

Klas 3A3 is nog steeds niet gevuld met louter heiligen. Als groep kunnen ze druk en onhandelbaar zijn. Maar de gesprekken van vandaag tonen weer eens glashelder aan dat ze wel degelijk nadenken over zichzelf, over hun toekomst, en wat ze daarvoor moeten doen. Het doel van school is niet alleen het halen van cijfertjes. We willen deze kinderen voorbereiden op hun toekomst. Dat lijkt met deze klas heel aardig te lukken. Wat word ik daar blij van, het is alle moeite meer dan waard. Vandaag was een cadeautje.

Waarom vasten toch zin heeft ;-)

2010-03-16T21:37:00.004+01:00

Het lichaam is een kostelijk bezit

Het lichaam is een kostelijk bezit

maar 't heeft wel allemachtig veel kapsones!

't Is moe, 't heeft dorst, het voelt zich zelden fit,

't wil eten, dan weer dat en dan weer dit

en het wil niet slapen voor het schoon is.

Geen ogenblik waarop het niet iets wil:

het wil ons tot de koop van bloesjes dwingen,

't wil oorknoppen die passen bij de bril,

't heeft hoofdpijn en het wil alweer een pil

of het wil dansen of het wil mooi zingen.

Het is geen wonder dat de mens altijd

gedroomd heeft zonder lijf te kunnen leven,

zonder dat ding dat oud wordt en dat slijt

en dan - van lijf en lippenstift bevrijd

geruisloos door de Kalverstraat te zweven -

alleen maar om te denken: hee, da's Bep,

ze loopt naar eierlepeltjes te kijken.

Hoe vreemd. Ziedaar, ze koopt een taarteschep,

wat fijn dat ik die niet meer nodig heb.

Ik vlieg nu eventjes naar Krabbendijke...

Maar nee, we blijven met het lijf getrouwd,

een ontevreden partner voor het leven.

Het roept op zondagavond: Ik word oud!

En 'k heb zo'n dorst, de soep was weer te zout!

En het belet ons naar de maan te zweven.

Uit: Annie M.G. Schmidt - Huishoudpoëzie

Nog maar op de helft

2010-03-14T19:45:00.002+01:00

De lol is er goed af. Misschien komt het omdat ik het druk heb, en mijn vastenboek al een aantal dagen onaangeraakt naast mijn bed ligt. Ik vraag me af waarvoor, waartoe en voor wie ik ook al weer vastte. Ik wil eten! Niet omdat ik honger heb, natuurlijk niet. Nee, ik wil troostvoer omdat ik boekverslagen moet nakijken, mondelinge tentamens moet voorbereiden, artikelen moet schrijven. Ik vind mezelf heel zielig en omdat ik bij al dat werk niets mag knagen, vind ik mezelf nog zieliger.

Ik heb visioenen dat ik als Marie-Antoinette in de gelijknamige film omgeven word door heerlijkheden. En zij had het nog makkelijk, want in haar tijd was de patat-speciaal nog niet uitgevonden. Ik wil M&M's (die blauwe, met een krokante binnenkant) en appelflappen (van de bakker). Ik wil dingen waar ik normaal geen enkele behoefte aan heb als muffins en Engelse drop. De krant lezen is stukken minder leuk zonder een zak salmiaklolly's naast me, om nog maar te zwijgen van koffie zonder koek. Als ik 's avonds uit mijn werk kom, wil ik chips (van de Hema, de lekkerste op aarde) en een biertje, en wanneer ik een rotklus heb gedaan, als bijvoorbeeld stofzuigen of afwassen, wil ik een beloning in de vorm van een flink stuk oude kaas.

Mijn enige uitspatting is het avondeten, dat ik dan ook zo lekker maak als ik maar kan. Ik moet zeggen, het smaakt me dan ook uitstekend, beter eigenlijk dan als ik al een halve zak nootjes heb weggewerkt. En ik moet ook toegeven dat ik opvallend veel tijd overhoud omdat ik nu uitsluitend op vaste momenten eet. Tijd over om te werken, fijn. Nog drie weken. Ik tel de dagen voordat ik weer lekker mijn tanden kan zetten in een kroketje, of een chocotoff, of .....

Zomaar een gesprekje op de gang

2010-03-09T21:07:00.002+01:00

Hé juf, skèn me boekverslag. Ik heb dit weekend egt kapot zitten spacen, want ik moest nog heel veel bladzijden lezen, en toen was die formulier die ik moest invullen ook nog bosjes, maar later had ik hem gelukkig weer gevonden. En deze keer heb ik u egt niet gedist hoor juf, ik heb de samenvatting niet van internet, maar helemaal zelf gesgreven. Ik vond het vorige keer egt wel kapot faja van u dat u me een 1 gegeven had, omdat ik me boekverslag van scholieren.com had overgetypt. Maar als u me nu een goed cijfer geeft, juf, dan vind ik u wel weer chill. En o ja juf, de meester van wiskunde is egt tantoe droog. Hij geeft zomaar een toets op maandag het eerste uur. Nou ja, dan is de bus standaard te laat en toen was ik dus ook te laat en toen mogt ik er niet meer in, tfoe. En als ik nou weer een 1 heb voor wiskunde, dan is dat egt fatoe, want dan krijg ik egt vette problemen thuis. Kunt u niet ff wat voor me regelen, ja tog, juf? Ik kon er tog ook niks aan doen dat die bus te laat was? En juf, die pasjes zijn ook egt nep. Ik had hem in me zak en toen brak ie zomaar. En nu kan ik niet meer in me kluisje en daar liggen me boeken van Engels en ik heb zo les, dus dan gaat de meester weer helemaal spacen. U kunt tog wel ff een nieuw pasje voor me regelen, tog, juf? U bent tog me mattie, juf? Boks juf, boks. Juf?

De schoonheid van het wachten

2010-03-06T21:51:00.000+01:00

Het mooie van vasten is dat het alles doortrekt. Minder eten dan normaal verandert alles. Het is de doorlopende herinnering dat er iets bijzonders aan de hand is. Niet snoepen betekent dat ik niet mijn tijd hoef te verdoen met nadenken over wat ik nu weer 's in mijn mond zal stoppen omdat ik even niets te doen heb, of omdat ik het 'verdiend' heb na een dag hard werken. Niet drinken heft de twijfel op of ik misschien nog één glaasje wijn zal nemen.

Maar vasten is niet alleen een kwestie van minder eten en drinken. Omdat ik me voorgenomen heb een 'vastenboek' te lezen, en mij aan mijn gebedstijden te houden, krijgt mijn dag meer structuur. Op de een of andere manier houd ik daardoor ook meer tijd over om te sporten, dus dat doe ik nu dan ook veel vaker. Het levert een voldaan gevoel op.

Ik droom van de iPhone die ik na Pasen ga aanschaffen. Ik zou hem natuurlijk ook gewoon morgen kunnen gaan halen, maar ik doe het niet. De voorpret dat ik hem over een paar weken in mijn bezit zal hebben, zou ik niet graag missen, merk ik nu. Verlangen naar iets wat er nog niet is, is een heerlijk, want licht schrijnend gevoel. Al gaat het dan om een iPhone.

Is het omdat de dagen weer langer worden en ik de krokussen (of zijn het narcissen, ik vergeet het verschil altijd; ik bedoel in ieder geval die gele dingen) om me heen zie opkomen, dat ik meer energie lijk te hebben? Ik leef aandachtiger, geconcentreerder dan anders. Of ik nu boodschappen doe, aan het hardlopen of proefwerken aan het nakijken ben, het besef dat alles anders is, is steeds aanwezig.

Al mijn bezigheden worden gekleurd door deze bijzondere tijd van het jaar, waarin gevoelens van inkeer en ontwaken, soberheid en de uitbundigheid om nieuw leven over elkaar heen buitelen. Vasten is wachten, een wachten waarin veel gebeurt. Het is een tijd waarin ik dichter lijk te staan bij het leven in zijn puurste vorm.

Heeft dit nog met geloof te maken? Kan dit ook niet zonder de Verrijzenis aan het eind van de rit? Vasten kunnen we gewoon detoxen noemen en dan past het naadloos in deze tijd. Voor mij is het verschil dit: detoxen is buitenkant. Buitenkant is goed, zeker. Maar vasten is binnen- én buitenkant. Vasten is - voor mij - lichamelijk ervaren wat mijn geest moet begrijpen. Zonder Pasen zou vasten doelloos zijn, en bij lange na niet de schoonheid in zich hebben die het nu heeft.

Maandagavond in de Kluis

2010-03-02T20:46:00.001+01:00

Maandagavond, half zeven. Ik trek (ja, echt) aan de bel bij de grote poort van de Achelse Kluis, een abdij precies op de grens van Nederland en België. Ik ben door de Trappistengemeenschap uitgenodigd om een lezing te komen houden over mijn boeken.

De tocht erheen verliep voorspoedig, nu hoef ik alleen nog maar binnengelaten te worden. Daar lijkt voorlopig niet veel kans op, want de deur blijft minutenlang potdicht. Ik bel nog maar eens aan. Nog steeds niemand. 'Wie niet in de eeuwigheid gelooft, moet maar eens aanbellen bij een abdij,' hoorde ik ooit iemand zeggen. En inderdaad, na een eeuwigheid gaat de deur open en word ik begroet door een van de leden van het organiserend comité.

Het voelt alsof ik als speler van het derde van FC Heerhugowaard bij PSV ben uitgenodigd om over voetbal te komen vertellen. Wat kan ik als monnik van krap een jaar nou over het monastieke leven vertellen aan deze professionals in het gebed? Gelukkig zal ik niet alleen voor de monnikengemeenschap spreken, maar ook voor een, tot mijn grote verbazing, in groten getale toegestroomd publiek.

Ik vertel over mijn beslissing om in te treden in het klooster, wat ik daar vond, en waarom ik er weer uit gegaan ben. Maar vooral vertel ik over mijn leven nu, en hoe ik nu handen en voeten probeer te geven aan mijn geloof. Hoewel ik het al vaker gedaan heb, gaat het me nog steeds niet gemakkelijk af; hoe leg je iets duidelijk uit, terwijl het voor jezelf nog steeds niet helemaal duidelijk is, en het dat waarschijnlijk nooit zal worden ook?

Het publiek is muisstil. Voor mij altijd een wat bevreemdende ervaring. Op school gaat het er iets anders aan toe, om het zacht uit te drukken. Na de pauze is er gelegenheid om vragen te stellen, mijn favoriete gedeelte. Bij iedere avond als deze verbaast het me weer, hoe oprecht en serieus mensen met hun geloof bezig kunnen zijn. Mensen die er verder heel normaal uitzien. Kennelijk ben ik niet de enige idioot die 'iets' met God heeft. Dat geeft me moed.

Na afloop krijg ik van een van de broeders een enorme fles Trappist in mijn handen gedrukt. Ik geef graag lezingen in abdijen waar bier gebrouwen wordt, en niet alleen omdat de mensen daar zo aardig zijn... Met de geur van de abdijkerk in mijn neus (die in alle abdijkerken min of meer hetzelfde lijkt; zou gebed ook een geur hebben?) rijd ik terug naar huis. Met Max van Weezel en Met het oog op morgen verwijder ik me van die abdij, gelegen tussen de uitgestrekte weilanden en onder een heldere sterrenhemel, terug de bewoonde wereld weer in.

Geestelijke lente

2010-02-25T20:58:00.001+01:00

De eerste week van de Vasten zit erop. Dat klinkt dramatischer dan het is. Het bevalt me uitstekend om, als ik thuis ben, niet de hele tijd te lopen snaaien of te denken aan wat ik straks zal gaan snaaien. En als ik op pad ben, hoef ik me ook niet steeds af te vragen of ik nog iets lekkers zal kopen. Het antwoord is gewoon Nee.

Het begin was dramatisch. Op Aswoensdag, de eerste dag van de veertigdagentijd, ga ik doorgaans naar de kerk, waar je door middel van een askruisje op je voorhoofd aanschouwelijk onderwezen wordt over je sterfelijkheid.

Dit jaar echter zat ik op woensdagavond in de herdenkingsdienst voor de vrouw die jarenlang mijn voorbeeld is geweest in hoe te geloven in het bijzonder en hoe te leven in het algemeen: Ans Beckers. Afgelopen oktober overleed zij in het R.K. verzorgingshuis waar ze sinds enige tijd woonde. Nu was er in de kapel van het huis een viering voor alle overledenen van het afgelopen jaar.

De dienst zou Ans stampvoetend verlaten hebben, was ze erbij aanwezig geweest. In een 'viering' waarbij het duidelijk niet over God mag gaan, gaat het over niets. Je jaagt er de grootste atheïsten de kerk mee in. Dáár weet je tenminste waar je aan toe bent.

In deze eerste week heb ik al een etentje, een avond bij een vriendin en een verjaardagspartijtje alcoholloos doorstaan. Thuis mis ik het niet zo, maar in gezelschap ben je na vier appelsap wel toe aan iets anders. Maar ja, wat?

Gelukkig heb ik het getroffen met een prachtig boek. (Wie vast, kan ik van harte aanraden deze weken een boek over de Vasten te lezen. Het herinnert je eraan dat je niet op dieet bent, maar het ergens anders voor doet.) De grote vasten heet mijn boek en het is geschreven door een Russisch-orthodox priester. Hij noemt de Vasten een 'geestelijke lente' en een 'pelgrimstocht'. Aan het begin is de eindbestemming al in zicht: Pasen. En om dat feest voluit te kunnen vieren, moeten we schoon schip maken.

Vervreemding van ons eigenlijke zelf, van het diepste en kostbaarste in ons, vervreemding van God, moeten we onder ogen zien. Licht en oprechte liefde moeten ons weer vervullen. We moeten alles wat tussen ons en de ander in staat - gescheidenheid, wrok, onverschilligheid - uit de weg ruimen en onze prioriteiten weer helder voor ogen krijgen.

Hij schrijft: 'Van God heb ik de heerlijkste rijkdommen ontvangen; allereerst het leven en het vermogen ervan te genieten, het inhoud te geven door zijn zin, door liefde en kennis, de vrede en de vreugde van het koninkrijk.' De Vasten is er, om die vreugde weer op te graven. Hoe ik dat ga aanpakken, daar moet ik maar 's over gaan nadenken als ik bij Albert Heijn in de rij voor de kassa sta. Gelukkig heb ik nog zes weken de tijd.

Ramp

2010-02-24T01:05:00.000+01:00

Ik weet het. Er zijn ergere dingen in de wereld. Maar die kan ik nu even niet bedenken.

Vakantie

2010-02-23T16:09:00.004+01:00

Een heerlijke dag ligt voor me. Niets hoeft, mijn agenda is leeg. Eindelijk kan ik me op het boek storten dat al weken vrijwel onaangeraakt naast m'n bed ligt. Ik installeer me in een grote stoel en sla Wolf Hall open. De kachel naast me snort rustgevend, buiten is het koud en guur.

Telefoon. De journaliste van het tijdschrift Happinez meldt dat ze later vandaag de tekst van ons interview zal mailen. Of ik er even naar wil kijken. Natuurlijk wil ik dat. Ik heb alle tijd. Terug naar mijn boek. De kachel snort nog steeds. Toch heb ik het een beetje koud. Een extra vest pakken dan maar. Mmm, beter. Een kopje thee erbij zou ook wel lekker zijn. Even thee zetten dus.

Terug naar mijn boek. O jee, ik vergeet alweer dagen de planten water te geven, en mijn opkomende Amaryllissen hebben echt vocht nodig. Nu maar even doen. Onderweg naar de gieter kom ik langs de computer. Zouden er nog mailtjes zijn? Natuurlijk zijn die er. Nu maar meteen beantwoorden. Is dat alvast gedaan. Mijn zusje meldt zich op Skype. Gezellig even kletsen. Wist u trouwens dat de gouden 10 kilometer van Bob de Jong van vier jaar geleden op nos.nl staat? Magistrale race. Geweldig om terug te zien.

Wat was ik ook al weer aan het doen? O ja. De planten water geven. Trouwens, waar is mijn thee gebleven? En een boterhammetje gaat er ook wel in. Ha, het Happinez-interview is binnen. Meteen maar even doornemen. Het is trouwens hoog tijd om weer eens een blogje te schrijven. Waar zullen we het vandaag over hebben? Tijdens het nadenken luister ik naar het journaal op de radio. De krant van vandaag heb ik ook nog niet echt ingezien.

Het is inmiddels tien over vier 's middags en ik heb welgeteld drie pagina's uit mijn boek gelezen. Nog 438 te gaan. Met dit tempo heb ik hem uit tegen de tijd dat de Olympische spelen in Sotsji beginnen. Op 7 februari 2014.

Het verschil

2010-02-20T13:31:00.000+01:00

Toen ik op de middelbare school zat, was het contact met mijn leraren over het algemeen prima. Leuke mensen waren het, redelijk, behulpzaam. Dat ik Nederlands ben gaan studeren heeft zeker te maken gehad met het feit dat ik zo'n geweldige leraar voor dat vak had.

Maar al te vriendschappelijk was je toch niet met ze. Wij waren de leerlingen, en zij de leraren; werelden van verschil. Voor, tijdens en na de lessen ging het toch vooral om het contact onder elkaar, de leraren waren over het algemeen slechts passanten die we gedoogden omdat dat nu eenmaal zo hoort op school.

Hoe anders is dat bij ons. Regelmatig moet ik mijn schatjes van 3A3 bestraffend toespreken. Iedere dag zijn er wel incidentjes. Zoals afgelopen donderdag, toen Rachid meende uitgedaagd te worden door een groepje jongens van een andere school. De vreemde jongens stonden ineens op het schoolplein en midden onder de les stoof hij het lokaal uit, de school uit om te gaan 'praten' met zijn uitdagers. Voor de zekerheid nam hij vier klasgenoten mee. Je weet immers maar nooit. Woest was ik op de vijf heren, hoe halen ze het in hun hoofd om zomaar naar buiten te rennen?!

Maar wie denkt dat er door mijn strenge optreden een breuk in de verhoudingen ontstaat, heeft het mis. De volgende dag wandelde ik gezellig kletsend met drie van de vijf naar de videotheek en supermarkt om een film en frisdrank te halen. Zo, hadden ze bedacht, konden we met z'n allen op een gezellige manier aan de vakantie beginnen. Er werd een film uitgezocht die 'ook voor de meisjes leuk is'. Bij het inkopen doen, werd mij verboden de flessen Fernandes te sjouwen.

Van enige remming in hun emoties is meestal geen sprake, en daardoor dus ook niet in hun enthousiasme voor hun leraren. Wél bij de TL-leerlingen, de intelligentsia van de school, die vinden het duidelijk niet cool om al te amicaal met je om te gaan. Zij zijn vriendelijk, maar beheerst en meestal wat afstandelijk. Maar die van mij, twee niveaus lager, die hangen het liefst de hele dag om m'n nek, komen me glimmend van trots vertellen dat ze een goed cijfer gehaald hebben, of alleen maar krullen in hun gedragschrift. 's Ochtends komen ze voor hun lessen even gedag zeggen. Zomaar. Van Amna krijg ik iedere vrijdagmiddag drie dikke zoenen en een knuffel voor het weekend.

Ik kan boos op ze zijn, streng voor ze zijn, zij kunnen van me balen en zeggen dat Nederlands het stomste vak van de wereld is, en alle andere vakken eigenlijk ook. Maar nooit, nooit kijken ze me met de nek aan of gaan ze weg zonder gedag te zeggen, een blik, een 'boks', een stomp desnoods. We vechten en we houden van elkaar. Het is geen school, het is één grote familie.

Morgen beginnen

2010-02-16T21:16:00.001+01:00

Morgen is het weer zover. Aswoensdag, het begin van de vastentijd. Aangezien ik het sterke vermoeden heb, dat mijn blog vooral wordt gelezen door volstrekt onnozelen op het gebied van het christelijk geloof, zal ik jullie heidenen eens haarfijn uitleggen wat dat inhoudt.

Laten we bij het begin beginnen. De vastentijd duurt veertig dagen, en wordt daarom ook wel - heel toepasselijk - veertigdagentijd genoemd. Het is de tijd die voorafgaat aan het lijden (op Witte donderdag en Goede vrijdag, maar daarover later meer) en de opstanding (met Pasen) van Jezus Christus. De zondagen tellen niet mee, op die dag mag je ook in de vastentijd lekker uit je bol gaan.

Waarom vasten? Om je voor te bereiden op de grote gebeurtenissen die in de Goede week (zie hierboven) zullen plaatsvinden. Pasen is het absolute hoogtepunt van het jaar. Door Jezus uit de doden te laten verrijzen, heeft God zijn onvoorwaardelijke liefde voor de mensen getoond. Dat feit is voor ons simpele stervelingen altijd nogal moeilijk te bevatten geweest, en daarom heeft men daar een aanlooptijd voor bedacht. Dat getal veertig is natuurlijk niet toevallig; het doet onder andere denken aan de veertig jaren die het volk Israël doorbracht in de woestijn. (Zie Exodus. (Dat is een boek uit de Bijbel.))

Mag de christen dan veertig dagen niet eten? Nee, dan zou hij zelf Pasen niet meer meemaken, en dat zou jammer zijn. Hij (of zij) mag wel eten, maar minder. Ik spreek ieder jaar met mezelf af dat ik:
1. geen alcohol drink, en 2. niet snoep. Daarbij is het de bedoeling dat je op een andere manier wat aan de innerlijke mens doet. Meer toeleg op het gebed en de overweging van de H. Schrift zijn daartoe de middelen. Ik doe mijn best.

Ik vind het een mooie tijd. Het is een tijd waarin het aan het begin (nu dus) nog echt winter is. Over zeseneenhalve week is het echt lente. Zo gaat het ieder jaar. Ook van binnen lijk ik lichter te worden. Misschien komt het door het lengen van de dagen, maar de soberheid van deze paar weken draagt daar zeker toe bij. Het doet een mens goed zich af en toe wat beperkingen op te leggen.

Aan de andere kant valt het me, zeker de eerste tijd, niet mee. Geen glaasje wijn meer bij het eten, geen lekkere appelflappen van de bakker meer op zaterdagochtend. Het zijn kleine dingen die ik mezelf ontzeg, maar het effect op mijn humeur kan groot zijn. Dus, als ik gesnapt word terwijl ik wél een biertje drink, of een stuk taart naar binnen werk: geen gevatte opmerkingen graag, in de sfeer van, "dat hadden we niet afgesproken, hè?" Zoals gezegd, ik doe mijn best. De komende weken meer hierover.

P.s. Als dit stuk wat warrig overkomt, mijn excuses. Die halve fles wijn die ik nog had staan, moest natuurlijk leeg. Dat is gelukt.

Ode aan Dag Hammarskjöld

2010-02-15T21:16:00.001+01:00

God sterft niet op de dag dat we niet meer in een persoonlijke godheid geloven, maar wij sterven op de dag dat het leven voor ons niet meer doorstraald wordt door de schittering van het steeds opnieuw geschonken wonder, vanuit bronnen die ieder verstand te boven gaan.

Heilig vuur

2010-02-13T21:37:00.001+01:00

Al rennend op een lopende band in de sportschool - een van de meest geestdodende bezigheden die ik ken, maar ja, je moet wat om fit te blijven - bekeek ik vanmiddag een samenvatting van de openingsceremonie van de Olympische spelen.

Een stadion gevuld met lichtjes, gevoed door één groot vuur in het midden. Een menigte er omheen die zichtbaar geroerd was door de sfeer van saamhorigheid. Die sfeer werd nog versterkt door het Offer dat die ochtend gebracht was: een atleet die op de rodelbaan uit de bocht vloog.

Ligt het nou aan mij dat dit alles mij wel heel sterk deed denken aan een kerkdienst? De Paaskaars vervangen door de Olympische vlam en de sportmannen en -vrouwen tot goden verheven. Het grote verschil natuurlijk was de mate van opwinding bij de aanwezigen. Iedereen in dat grote stadion had zichtbaar het gevoel bij een heel bijzondere gebeurtenis aanwezig te zijn.

Hoe anders is dat beeld bij een doorsnee kerkdienst. Toch is een eucharistieviering, als je stilstaat bij wat ermee tot uitdrukking gebracht wordt, op z'n minst van dezelfde intensiteit. Of zou dat moeten zijn. Ook hier worden saamhorigheid, naastenliefde én hetgeen één mens tot stand kan brengen, gevierd.

Ik weet dat ik zelf maar al te vaak lauw en wat onverschillig in de kerk zit. De woorden, de gebruiken, je hebt ze al zo vaak meegemaakt. Het kan niet iedere week feest zijn. Ik neem me voor morgen in de kerk te proberen wat meer 'aanwezig' te zijn. Maar vanavond ben ik aanhanger van die andere godsdienst: schaatsen. Nu maar hopen dat Sven onze Verlosser wordt.

Afscheid van Khalid

2010-02-09T21:11:00.002+01:00

Khalid is weg. Weg van school. Niet omdat hij vervelend was of zo. Integendeel, hij is een van de liefste jongens die ik ken. Maar hij redde het niet bij ons. Tussen negentien druktemakers ervoor zorgen dat je eigen werk in orde is, dat lukte maar niet.

Hij vond iedereen aardig en iedereen vond hem aardig. Met Sana en Firdaous, de mooiste meisjes van de groep, was het altijd gezellig. Met Emre achterin had hij de grootste lol. Af en toe snapte hij zelf ook wel dat er op die manier weinig van werken kwam, en dan ging hij uit zichzelf apart zitten. Dat werkte dan wel voor even.

Vaak kwam hij aan het eind van de dag nog even bij me langs. Met die lange, dunne armen en benen van hem kwam hij mijn lokaal ingezwabberd. Altijd lachend. 'Juf, mijn zus heeft een baby gekregen.' 'Wauw! Nu ben jij dus oom.' 'Oh ja, hi hi hi.'

Zijn cijfers werden er niet beter op. Khalid is niet dom, zeker niet. Maar hij miste het overzicht, wist niet hoe hij zelfstandig een opdracht moest aanpakken. En dat is toch echt nodig in een klas met twintig leerlingen. Daarom is hij nu naar een praktijkschool overgestapt. Individuele begeleiding en veel praktijk zullen hem goed doen.

De klas is in rouw. Als een kudde olifanten zijn ze om hem heen gaan staan toen Khalid zelf bekend maakte dat hij weg zou gaan. Ze nemen het mij kwalijk, vinden het onrechtvaardig. Ik kan ze geen ongelijk geven. Ik voel me als een moedereend die een van haar kuikens kwijt is. Met de klas heb ik afgesproken dat we binnenkort een grote kaart voor hem gaan maken, met al onze namen erop. Die ga ik hem dan brengen. Ik kan niet wachten.

Journalisten en God

2010-02-06T21:14:00.005+01:00

Redactievergadering bij De Volkskrant, op een willekeurige doordeweekse ochtend:
- 'Moeten we niet iets doen met Franca Treur?'
- 'Wie?'
- 'Je weet wel, die schrijfster van dat boek over haar gereformeerde jeugd in Zeeland.'
- 'Oh ja, die.'
- 'Het is een ware bestseller aan het worden, en wij hebben er nog niets aan gedaan. Moeten we er niets mee doen?'
- 'Nou ja, 'k weet niet.'
- Maar ze is allang niet meer van dat geloof, hoor.'
- 'Oh, dan is het goed.'

Zo gezegd, zo gedaan en afgelopen vrijdag stond er in de krant een interview met de kersverse schrijfster Franca Treur. Haar boek, Dorsvloer vol confetti, beschrijft de strenggelovige jeugd van een twaalfjarig meisje. Franca kon volop uit eigen ervaring putten.

Hoewel ze in dit interview, en ook tegenover kranten die er wat eerder bij waren dan De Volkskrant, benadrukt, dat ze niet rancuneus is over haar jeugd, lijken de meeste journalisten dat niet zo te willen geloven.

Om dat ongeloof kracht bij te zetten, wordt uitgebreid beschreven hoe het er in die kringen aan toe gaat: de mens is een geboren zondaar, alleen de genade van God kan je behoeden voor een regelrechte gang naar de hel, de mens is niets, minder dan een worm is hij.

Wat is het toch dat journalisten zo lijken te kicken op het geloof in zijn meest extreme vormen? Wanneer iemand bereid is te vertellen over hoe vreselijk achterlijk het allemaal was, dat twee keer per dag naar de kerk gaan op zondag, die psalmen, de bijbelles, dan gaan alle deuren open. Ik vermoed dat Franca zelf er niet meer dan in een bijzin over gesproken heeft, maar dat weerhoudt de journalist er niet van, de gruwel van die praktijken breed uit te meten.

Als het in de media over het christelijk geloof gaat, kun je erop wachten totdat de woorden 'zwartekousen', 'biblebelt', 'hel en verdoemenis' voorbij komen. En als het over katholieken gaat, zijn de onderwerpen euthanasie en abortus nooit ver weg. Men denkt graag dat het uitsluitend daarom draait in de levens van de gelovigen. Zoals Japanners en Amerikanen ook nog altijd schijnen te denken dat wij op klompen lopen en in molens wonen.

Kan het nou nooit 's gaan over gewone mensen, voor mijn part in een Vinexwijk die zo goed en zo kwaad als het gaat, hun verlangen naar verdieping een plaats proberen te geven? Die op zondag naar de kerk gaan, omdat ze dat gewoon fijn vinden, die hun kinderen voorlezen uit een kinderbijbel omdat ze hun kroost iets willen meegeven? Waarom wordt er toch nooit geschreven over het huis-tuin-en-keuken-geloof dat verreweg de meeste gelovigen praktiseren? De vraag stellen is hem beantwoorden. Het is niet spectaculair genoeg. Bovendien laat de veelkleurige realiteit zich lastig in een pakkende kop vatten.

Ode aan Kees Fens

2010-02-04T19:32:00.000+01:00

Nutteloos

'Dit moet je onthouden.' Het is me vaak gezegd. Ik zeg het zelf vaak. Het wordt vergeten. Het geheugen verzet zich tegen dwang.

'Cichorei' moest ik lang geleden foutloos spellen. Ik deed het bij elk dictee verkeerd. Jaren later had ik het woord nodig. Ik moest het opzoeken voor de juiste spelling. Zojuist heb ik het opnieuw opgezocht. Dwang veronderstelt nut. Het geheugen verzet zich vooral tegen nuttige kennis. Uit wraak verpulvert het die. Of maakt er delen van zoek. Ik ken nog de helft van de Griekse stamtijden. Nutteloze kennis. Het ideaal van het geheugen. Ik weet slecht de weg in veel bezochte steden. Ook in Rome. Wat ken ik uit mijn hoofd? De plattegrond van het antieke Rome.

Een specialisme is iets waarvan je geacht wordt veel te weten. Je móét er veel van weten. Ook ik heb een specialisme. Ik lees er veel over. Ik vergeet het weer even snel. Ik moet het allemaal weer opzoeken. Kennis is kennis van de boeken waarin de kennis staat. Elke specialist heeft noodgedwongen een hoge boekenrekening. Ik lees veel boeken over gebieden waarover ik niets hoef te weten. Boeken vol nutteloze kennis. Het geheugen juicht bij elk nieuw werk. Ik vergeet er bijna niets van.

Ik ben lang geleden een paar keer bij een medisch specialist geweest die alles van oude Chinese literatuur wist. Met mijn kwaal wist hij geen raad. Later sprak ik een echte sinoloog. 'Die weet alles,' zei hij over de dokter. Laatst werd ik specialist genoemd op een terrein waar ik veel van weet. Ik schrok. Vorige week zag ik een prachtig standaardwerk op dat gebied liggen. Ik hebt het niet gekocht. Het geheugen zou nu weigeren de inhoud op te slaan. Ik wil gewoon iets weten. Voor niets. Dat moet ik altijd onthouden.

Liefde

2010-02-01T22:14:00.002+01:00

Ik zit in de mis in de Abdij van Egmond. De voorganger, een van de monniken, preekt over de liefde. Wat weet een monnik van liefde? Genoeg om er rake woorden over te kunnen uitspreken: 'Liefde is de blijdschap om het simpele feit dat de ander bestaat'.

De liefde die zo graag en veel bezongen wordt, blijkt in de praktijk vaak geen gemakkelijke opgave te zijn. Liefde en verdriet liggen vaak angstaanjagend dicht bij elkaar. Dat Paulus in zijn brief aan de Korintiërs de liefde zo uitgebreid beschrijft - zij is geduldig en vriendelijk, niet afgunstig, niet praalzuchtig, en nog een heleboel - is dat omdat hij vindt dat hij iets uit te leggen heeft?

'Een volle boodschappentas', noemt de Egmondse broeder het begrip liefde. Liefde is een containerbegrip geworden voor duizend verschillende dingen. Ik vraag me soms af of een mens tot werkelijk liefhebben in staat is. Zit er niet altijd eigenbelang bij? Houd ik van iemand om mijn verlangen naar bevestiging, naar geborgenheid, óf is de blijdschap om het bestaan van de ander mij genoeg?

De monnik is in zekere zin de liefdesexpert bij uitstek. Hij (of zij) vindt bij degene aan wie hij zijn leven gegeven heeft, bevestiging noch geborgenheid; hij ervaart een blijdschap om het vermoeden van het bestaan van een Ander. Het is geen blijdschap van alle-dagen-feest, maar een ingebeeld gevoel is het ook niet. Anders zou hij het geen week uithouden in die rare wereld van het klooster. Ik denk dat een monnik alleen kan monnik kan blijven zolang hij liefde ervaart.

En ik? Wat doe ik met die volle boodschappentas? Ben ik in staat oprecht lief te hebben? Natuurlijk hengel ik regelmatig naar aandacht en bevestiging. Soms ben ik net iets liever tegen mensen waar ik wat van nodig heb dan tegen anderen, of ren ik net iets harder als ik weet dat er naar me gekeken wordt.

Maar dan komt mijn moeder bij me eten. We keutelen wat over mijn nieuwe jas, haar werk, de nieuwe bank. Het gaat nergens over, maar het is goed. Liefde in z'n beste vorm is niet spectaculair of wereldschokkend. Liefde is de blijdschap om het bestaan van de ander.

Uw krantenbezorger

2010-01-28T19:53:00.008+01:00

Als u in Amsterdam-Oost of omstreken woont, is de kans groot dat uw krantenbezorger bij mij in de klas zit. Een krantenwijk is voorbehouden aan uitsluitend jongens, maar die van mij hebben er dan ook vrijwel allemaal een.

Ruim voor de jaarwisseling, en ook nog weken daarna is een veelbesproken onderwerp het bedrag dat ze opgehaald hebben met het aanbieden van de kerstwensen aan de abonnees. Er zijn er die beweren 1000 euro opgehaald te hebben, maar je weet maar nooit of je dat moet geloven. Er schijnen namelijk ook lezers te zijn die hun bezorger niets, of nog erger, 20 cent of zo geven.

Als u één van die krenten bent die mijn leerlingen met zo'n miezerige fooi hebt weggestuurd, dan zou ik u willen adviseren in het vervolg de krant met handschoenen aan te lezen, want je weet maar nooit wat er allemaal - zichtbaar of onzichtbaar - aan kleeft.

Wanneer ik mijn klas wil instrueren over het meewerkend voorwerp, is de interesse ver te zoeken, maar zodra het persoonlijke informatie over het leven van de juf betreft, zijn ze onverzadigbaar. Op welke krant ik geabonneerd ben, behoort tot de intieme feiten die ze buitengewoon boeit. Groot was dan ook de opwinding toen Hamza afgelopen week met een uitdraai van de bezorgadressen kwam aanzetten met mijn naam erop. Zestien jaar, al een aardige baardgroei, anderhalve kop groter dan ik en zo trots als een kleuter om de schat die hij had weten te bemachtigen.

Abdel had zich gisteren met een vertrokken gezicht ziek gemeld. Griep. Hij moest echt naar huis, onder de wol. 's Avonds kwam een collega hem op weg naar huis tegen terwijl hij de krant aan het bezorgen was. Toen hij toeterde, zwaaide Abdel vrolijk terug.

U ziet, onze leerlingen staan voor niets voor u. In weer en wind, en zelfs bij ernstige ziekte, bezorgen ze uw krant. En mocht hij eens te laat of in het geheel niet bezorgd worden, dan hoop ik dat u het uw bezorger kunt vergeven. Hij had waarschijnlijk zijn werk voor die dag niet af, en zit nu te blokken op het meewerkend voorwerp.

Ode aan Etty

2010-01-27T21:22:00.003+01:00

Maandagmorgen 29 juni 1942.

"God is ons geen verantwoording schuldig, maar wij aan hem. Ik weet, wat ons nog te wachten kan staan. Ik zit nu gescheiden van mijn ouders en kan ze niet bereiken, ook al zijn ze maar twee uur reizen van mij vandaan. Maar ik weet nog precies in wat voor huis ze wonen en dat ze geen honger lijden en dat er veel goedwillende mensen om hun heen zijn. En zij weten ook, waar ik ben. Maar ik weet, dat er een tijd komen kan, dat ik niet weet waar ze zijn, dat ze gedeporteerd zijn god weet waarheen en dat ze ergens ellendig omkomen, zoals er nu al zovelen ellendig omkomen. Ik weet, dat dat kan komen.

En tòch vind ik het leven niet zinneloos God, ik kan er niets aan doen. En God is ons ook geen verantwoording schuldig voor de zinneloosheden, die wijzelf aanrichten, wij zijn verantwoording schuldig. Ik ben al in duizend concentratiekampen duizend doden gestorven, ik weet het allemáál en ben ook niet meer verontrust over nieuwe berichten. Op de één of andere manier wéét ik het alles al. En toch vind ik dit leven schoon en zinrijk. Van minuut tot minuut. En ik zal tot de laatste minuut aan dit bureau blijven zitten en geloven in ieder gedicht dat ik lees---"

Deventer, 15 januari 1914 - Auschwitz, 30 november 1943

102.000

2010-01-24T18:36:00.005+01:00

Mooie lezingen vandaag in de kerk. Vooral de eerste, uit Nehemia. Het boek is geschreven in een tijd waarin het joodse volk na een lange periode van ballingschap naar Jeruzalem terugkeert. Het is een tijd van hoop. De auteur noteert dan ook: 'Wees niet bedroefd, maar laat de vreugde die de Heer u schenkt uw kracht zijn.'

Wat nou, geloof is altijd zwaar en serieus? God is een god van ge- en verboden? Niks daarvan! Eet en drink, maak van het leven een feest, dát is wat God wil. Ik werd vanmorgen zo vrolijk van deze tekst. Het leven is gewoon mooi, en onze opdracht is om ervan te genieten. Het ergste dat je kunt doen is al werkend en zwoegend met een gebogen hoofd door het leven gaan. Dan mis je de vogels in de lucht, de zon op je gezicht.

Later vandaag. Ik zit wat te surfen op internet, scan het nieuws en kom uit bij een bericht over het voorlezen van de namen van de 102.000 Nederlandse joden die in de oorlog in de vernietigingskampen omgebracht zijn.

Vanaf afgelopen zaterdag tot aanstaande woensdag worden de namen van alle gestorvenen voorgelezen. Het is te volgen via de site www.102000namenlezen.nl. Ik heb er een minuut of vijf naar zitten kijken. Het is onverdraaglijk. De monotonie van de eindeloze namenreeks gaat door merg en been. 102.000 is echt heel erg veel.

Hoe bestaat het dat mensen andere mensen elkaar dergelijk lijden kunnen aandoen? En waar was God? Waar was die vreugdebrengende God uit Nehemia? Ik heb werkelijk geen idee. Luister vijf minuten naar het voorlezen van de namen en dank Hem op je blote knieën dat je niet een van hen bent.

Niets bijzonders te melden vandaag

2010-01-22T19:38:00.006+01:00

Op school heb ik de deur achter me dicht getrokken voor het weekend. De week zit er alweer op.

Vanmiddag op de valreep nog een gesprek met de moeder van Enes gevoerd; zo kan het niet langer. Enes is een schat van een jongen, maar stoeit graag met zo'n beetje iedereen die hij tegenkomt. Het is uit speelsheid, hij bedoelt het niet kwaad. Het probleem is alleen dat hij een kop groter, twee keer zo breed en zes keer zo sterk is als de meeste andere jongens op school. Als Enes dus een vriendschappelijke stomp uitdeelt, ligt het object van zijn genegenheid gestrekt op de vloer. We vrezen voor dodelijke slachtoffers.

Serap en Canan, twee hartsvriendinnen, hadden vandaag ook een leuke actie. Tijdens het lakken van elkaars nagels, (terwijl de juf het niet zag) viel het flesje van tafel en brak in tweeën. Gevolg: een plas vuurrode nagellak op de vloer. Maar, juf hoefde zich geen zorgen te maken, want Canan had een fles remover bij zich. Die goot ze prompt over de gemorste nagellak uit om zo de vloer weer schoon te krijgen. Binnen enkele minuten was de hele klas zo high als een papegaai van de geur van het spul. Lesgeven kon ik uiteraard verder wel vergeten.

Amna draagt sinds gisteren plotseling een hoofddoek. Ze vertelde me dat ze er lang over nagedacht heeft, en nu de stap heeft genomen. Dat neemt niet weg dat ze de gids met voorjaarsmode van H&M van Firdaous uitgebreid heeft zitten bestuderen.

Bilal was boos op me vandaag. Hij moest naar de wc, maar mag dat niet meer sinds hij vorige week na een zogenaamd toiletbezoek twintig minuten later de klas weer binnenkwam met twee tosti's en een blikje Fristi. 'Ik had honger,' was zijn verweer toen ik stomverbaasd aan hem vroeg wat hij aan het doen was. 'Wilt u een hapje,' bood hij mij nog verzoenend aan, niet helemaal begrijpend waar ik me zo druk om maakte.

Amin had zijn werk aan het eind van de middag niet af, en moest dus nablijven om het af te maken. Op hoge poten toog hij naar de teamleider om van dit groot onrecht verslag te doen. Toen ook zij zei dat hij gewoon zijn werk moest afmaken, bond hij in. Als een mak schaap heeft hij nog een uurtje doorgewerkt, en zo samen met de juf vond hij het eigenlijk best gezellig.

Toen Amin vertrokken was, en ook Enes met zijn moeder was het half vijf en tijd voor het eerste kopje thee van vandaag. Een dag als alle andere zit er weer op.

De hemel

2010-01-16T13:15:00.008+01:00

De wekker gaat. Ik schrik wakker uit een diepe slaap. Zal ik blijven liggen? Het is tenslotte zaterdag. Nee, toch maar opstaan. In sneltreinvaart tanden poetsen, aankleden, een boterham naar binnen werken. Douchen komt later wel.

Ik spring op de fiets. De stad slaapt nog. Slechts een handjevol hardlopers en wat mensen met honden kom ik tegen. Één keer, het was hartje winter en er lag sneeuw zoals nu, kwam ik op de Blauwbrug een bekende tegen. We waren de enige twee mensen op straat in de binnenstad van Amsterdam, zo leek het. 'Dag burgemeester,' zei ik. 'Môgge,' bromde Cohen terug.

In de Begijnhofkapel is het lekker warm. Alles is er altijd hetzelfde: de mensen, het altaartje, de houten banken met bankjes ervoor waar je spontaan een hernia van krijgt als je erop knielt, de bosjes bloemen bij Jozef en Maria die altijd óf nog moeten gaan bloeien, óf net uitgebloeid zijn.

De mis duurt een half uurtje. Ook die verloopt volkomen voorspelbaar. Juist daarom vind ik hem zo mooi. Ik laat de gebeurtenissen van de afgelopen schoolweek mijn gedachten passeren. Om ze vervolgens los te laten. Hier, in de kerk, gaat het over de kern van het bestaan: leven en dood, liefde voor God en voor de ander, goed en kwaad, licht en donker. Alle grote en kleine zorgen komen zo in het perspectief van de eeuwigheid te staan.

Voor ik het weet, sta ik weer buiten. De volgende halte is de bakker. Vers brood halen, altijd bij dezelfde bakker, altijd hetzelfde brood. Dan naar huis. Daar liggen de kranten te wachten. Ik zet koffie, besmeer de krakend verse kapjes van het brood met boter. De kachel snort. Ik installeer me ervoor met kranten, koffie en brood. Ik hoop dat het in de hemel altijd zaterdagochtend is.

De bijbel en de waarheid

2010-01-12T20:28:00.005+01:00

Dit weekend een prachtig boek gekocht: The Cambridge companion to the Bible. Ik had bijna een aanhangwagentje achter mijn fiets nodig om hem thuis te krijgen, zo'n joekel van een boek is het. Nu kan ik bij de lezingen van de dag alles opzoeken over de ontstaansgeschiedenis, auteur, historische achtergrond, enzovoort, enzovoort.

Natuurlijk wist ik allang dat de bijbel echt niet door de Vinger Gods geschreven is. En dat je de verhalen over de schepping, de ark van Noach of Mozes die de Rode Zee in tweeën splijt, niet al te letterlijk moet nemen. Maar zo'n semi-wetenschappelijk naslagwerk waarin Zeer Geleerde Heren (en één dame) fijntjes de geschiedenis van de bijbel uit de doeken doen, dat is voor mij toch even slikken.

Want het ene bijbelboek blijkt een samenraapsel van oude legenden te zijn, uit tijden waarin stenen en bomen als goden vereerd werden, waar veel later, voor de gelegenheid, 'onze' God tussen geplakt is. En het oudste evangelie, dat van Marcus, is helemaal niet van Marcus, maar afkomstig van een groot aantal bronnen. Bovendien was degene die het verhaal uiteindelijk op schrift gesteld heeft, waarschijnlijk helemaal niet geïnteresseerd in het schrijven van een biografie van het leven van Jezus, maar veeleer in het overdragen van instructies voor een rechtvaardiger samenleving.

Daar sta je dan, als welwillende gelovige. Wat valt er nog te geloven? Waar is God nog in dit verhaal? Ik neem direct aan dat de professoren van Cambridge het bij het rechte eind hebben, maar ik geef me ook niet zomaar gewonnen.

Gelukkig zat ik afgelopen zondag in een protestantse kerk waar altijd gepreekt wordt dat de vonken ervan af spatten. De dominee had het toevallig ook over Marcus, en hoe Jezus in dat evangelie toch vooral zo ontzettend menselijk is.

Dat de mens in staat is tot vreselijke dingen, dat weten we allemaal, maar we mogen er ook wel eens bij stilstaan dat hij ook hele mooie, goede dingen kan doen. Misschien moet ik de bijbel zo zien: als nadrukkelijk door mensen geschreven, maar daardoor is het juist zo bijzonder. Een god kan alles, die schrijft een heilig boek op een vrije namiddag. Maar dat mensen zoiets moois als de bijbelboeken kunnen schrijven, dáár ga je pas van geloven.

Wijsheid van een taartenbakker

2010-01-09T21:42:00.008+01:00

In een documentaire over de prestigieuze prijs Meilleur ouvrier de France, die voorbehouden is aan de beste taartenbakkers van dat land, zegt een van hen: "In Frankrijk zijn we gewend om elke dag zo goed mogelijk te eten, maar in kleine hoeveelheden. Precies genoeg zodat je hersenen steeds voldaan zijn."

Ik dacht erachteraan: dat zou eigenlijk voor alles moeten gelden. Precies genoeg van alles tot je nemen (eten, drank, films, boeken, sociale contacten, werk en al die andere dingen waarin we zo mateloos kunnen zijn) totdat je hersenen voldaan zijn. En dan ook weten op te houden, omdat méér niet goed voor je is, en omdat overconsumptie van wat dan ook het bijzondere ervan verpest.

Overigens zagen de taarten in de documentaire er bepaald niet uit alsof er zuinig aan wordt gedaan met lagen suiker en glazuur. Maar dat is weer een ander verhaal...

Eindelijk!

2010-01-07T20:11:00.008+01:00

Zo, hè hè, eindelijk. Eindelijk m'n eigen plekje om te schrijven. Geen redacteur die me vertelt dat voordat mijn boek gepubliceerd kan worden, ik nog éven het begin, het midden en het eind moet herschrijven (sorry Jasper). En ook geen Viva-redactie die staat op drie stukjes per week, het liefst zo tussen de 300 en 310 woorden, mét tussenkopjes en natuurlijk een leuke foto erbij (sorry Sheila).

Niet dat het niet leuk was om te doen allemaal, integendeel, het was geweldig. En wie zou zich nu niet vereerd voelen als je boek in de winkel ligt, of je uitgenodigd wordt een weblog bij te houden? Het was super. Maar nu is het tijd voor de absolute vrijheid. Jawel!

De ellende is wel dat net nu ik de tijd heb om rustig een introducerend blogje te schrijven, ik een vreselijke dag achter de rug heb. De afgelopen dagen liep ik te overwegen of ik zou gaan schrijven over hoe rustgevend de in sneeuw ingepakte wereld op mij werkt, of over het fijne boek dat ik aan het lezen ben. Maar de realiteit heeft aan die gedachten overtuigend een einde gemaakt.

Gistermiddag is mijn school, mijn geweldige, leuke, kleine, knusse school het toneel geweest van een heftige vechtpartij. Vijftien tegen één. Op een ongelooflijk smerige manier. Mijn leerlingen, boefjes, dat wel, die doen zoiets niet, meende ik altijd. Wel dus. Vandaag hing er een stemming als op een begraafplaats. We zijn allemaal geschokt. Ook de leerlingen waren stil, timide vandaag. We hebben de hele dag hoofdschuddend van ongeloof rondgelopen. Alsof we in een slechte film zijn beland.

Ik voel me op de een of andere manier belazerd. Het vertrouwen is beschadigd. Ik heb er niets mee te maken gehad, was er niet bij, maar toch voel ik me persoonlijk aangevallen. Nou ja, het zal wel weer wegzakken met de tijd. En ik zal mijn hoofd weer vullen met filosofische vragen en gedachtes. Maar die zijn heel ver weg, nu de harde realiteit in mijn gezicht gesmeten is.

Hallo!

2009-12-23T15:32:00.001+01:00

Dit is mijn eerste berichtje op mijn nieuwe weblog!